مراسم رونمایی و بررسی کتاب «هزار مروارید» (مجموعهای از ضربالمثلهای کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی اکو) با حضور گردآورنده کتاب، پژوهشگران و ناشران در مؤسسه فرهنگی اکو برگزار شد.
به گزارش آوا دیپلماتیک، محمد حسن، رئیس مؤسسه فرهنگی اکو، در این مراسم با سلام و ادب به حضار، گفت: مراتب امتنان عمیق خود را نسبت به همه همکارانم در مؤسسه فرهنگی اکو که تلاش آنها زمینه انتشار این اثر ارزشمند فرهنگی را فراهم آورد، بیان میدارم.
وی به طور ویژه از آقای شاهمنصور شاهمیرزا که سبب تهیه این اثر فاخر شدند، تشکر کرد.
او افزود: ما امروز اینجا جمع شدهایم که به بررسی کتابی بپردازیم که محتوای ارزشمند و پژوهشگرانهای را پیش روی ما قرار میدهد. ضربالمثلها چیزی فراتر از مجموعهای از کلمات در کنار هم هستند؛ آنها بیانگر خرد و حافظه جمعی و ارزشهای فرهنگی جامعهای هستند که از نسلی به نسل دیگر منتقل میشوند.
رئیس مؤسسه فرهنگی اکو ادامه داد: کتاب هزار مروارید دعوتی است به تفکر و الگوبرداری از خرد جمعی مردمان منطقه. این اثر نهتنها جلوهای از عشق و علاقه به حفظ و ترویج فرهنگ عامه است، بلکه نمادی از تعهد مؤسسه فرهنگی اکو به پاسداشت میراث فرهنگی و عاطفی ملتهای عضو این سازمان محسوب میشود.
وی تأکید کرد: این کتاب مفید میتواند مورد رجوع دانشجویان و محققین حوزه مطالعات فرهنگی واقع شود.
او در پایان یادآور شد: مؤسسه فرهنگی اکو در راستای رسالت خود، به تشویق تألیفاتی که منجر به افزایش تبادلات فرهنگی میشوند، ادامه خواهد داد.
سخنران بعدی مراسم عباس قنبری، پژوهشگر حوزه فولکلور، پس از تحسین تلاشهای شاهمنصور شاهمیرزا، گفت: بنده پژوهشهای میدانی خودم در حوزه ضربالمثل را از حدوداً هجده سالگی شروع کردم و بیش از ده هزار متن ضربالمثل از فرهنگ مردم بختیاری جمع کردم که بعداً تبدیل به کتاب شد و پس از آن نیز ۴۵ کتاب در حوزه فولکلور و ادبیات ایران نوشتم.
او توضیح داد: رونمایی کتاب را من به دو چیز تشبیه میکنم. در فرهنگ ما ایرانیها وقتی میخواهند عروس را به خانه همسر ببرند، اول روی او را میپوشانند و بعد آیین رونمایی یا روگشایی دارند. مورد دوم این است که وقتی فرزندی به دنیا میآید، اقوام برای او هدیه میبرند و در روز ششم بزرگترها برای او نامگذاری میکنند. من تولد هر کتاب را به این دو مسئله تشبیه میکنم.
قنبری افزود: نیاکان ما عباراتی که شامل کلمات خوب میشد را “نیوشه” میگفتند. نیوشه از مصدر نیوشیدن به معنای خوب گوش دادن است. ضربالمثل یعنی عبارتی نغز که مثل یک سنگ بزرگ از کوه سرازیر میشود، تراش میخورد و تبدیل به سنگ نمای خانه میشود.
وی ادامه داد: ریشه اصلی ضربالمثل تشبیه است. برای مثال ما میگوییم “در بسته، بلا بسته” یا “هر آنکه بامش بیش، برفش بیشتر”. پس مثل یعنی اینکه پدیدهای را به پدیدهای دیگر تشبیه کنیم.
این پژوهشگر یادآور شد: کتاب هزار مروارید بسیار کتاب خوبی است. ضربالمثلها حاصل آرایش و همنشینی کلماتی هستند که آن عبارت توسط همه اقشار مورد استفاده قرار میگیرد. در ضربالمثلها واریانت وجود دارد؛ یعنی یک ضربالمثل با تفاوت جزئی در واژگان در جاهای مختلف به طور گوناگون استفاده میشود.
او تأکید کرد: برای دیپلماسی فرهنگی و برای پیوستگی بین ملتها، در روزگاری که خشونت در اوج خودش است، فرهنگ بهترین دیوار امن برادری، وحدت، یکپارچگی و یکدلی است. ضربالمثلها به ما یادآوری میکنند که ما یکی هستیم.
وی در پایان بر ضرورت گردآوری ضربالمثلها برای فراموش نشدن آنها تأکید و برخی از تألیفات خود را معرفی کرد.
سخنران بعدی مراسم مرتضی قاسمی، محقق و ادبپژوه، ضمن تشریح اهمیت هویت فرهنگی گفت: من در ابتدا بر آن بودم که درباره نفس کتاب ارزشمند هزار مروارید چند کلمهای صحبت کنم، اما از آنجا که موضوع کتاب ضربالمثل است، بر آن شدم که از جایگاه مرسوم نقد و بررسی کتاب یک پله بالاتر روم و از موضوعی عمیقتر به این مسئله بنگرم؛ موضوع قومیت یا هویت فرهنگی.
او افزود: این وجه ارزشمند برآمده از صدها سال تجربه و اندیشه و جانفشانی اقوام آریایی چندان اهمیت دارد که هر گاه متجاوزان قصد ضربه زدن به آنها را داشتند، از ابتدا به سراغ فرهنگ آنان نیز رفتند. اینجاست که ضرورت حفظ و تبلیغ تکتک عناصر تشکیلدهنده این فرهنگ آشکار میشود.
قاسمی ادامه داد: در بحث هویتسازی، از جمله مهمترین مولفهها، زبان و آداب و رسوم و افسانهها و دین و مذهب است. ضربالمثلها به عنوان یکی از پدیدههای فرهنگی هویتساز، از دو جنبه زبانی و داستانوارگی میتوانند در تقویت هویت نقش داشته باشند.
وی توضیح داد: از جنبه زبانی، پیوند ضربالمثلها با زبانی که بدان بیان شدهاند چنان درهمتنیده است که عمدتاً موجب تغییرناپذیر شدن آن میشود. این موضوع در کتاب هزار مروارید به خوبی نمایان است؛ به گونهای که اگر به شکل تفأل کتاب را باز کنید و بدون توجه به نام کشور ضربالمثلی بخوانید، آن را از آن خود خواهید دانست.
او یادآور شد: وجه دیگر، جنبه داستانوارگی و افسانه بودن آنهاست. افسانه یا داستانی که در پس و پشت بیشتر ضربالمثلها وجود دارد. این داستان نیز خود از عوامل قومیتساز به شمار میرود.
وی در پایان از زحمات دستاندرکاران مؤسسه فرهنگی اکو تشکر کرد.
سخنران بعدی مراسم شهرام سلطانی، مدیرمسئول انتشارات آرون، پس از ادای احترام به حاضرین گفت: برای اینکه متوجه بشویم چطور به انتشار کتاب هزار مروارید و شصت کتاب دیگر در حوزه تاجیکستان و افغانستان و زبان فارسی رسیدیم، لازم است تاریخچه انتشارات و خودم را معرفی بکنم.
او توضیح داد: از سال ۱۳۷۰، دو حوزه را برای چاپ کتاب در ذهن داشتم؛ یکی قومیتشناسی در محدوده زبان فارسی و دوم درباره بازیها، فرهنگ، آیین و نمایش در حوزه زبان فارسی.
سلطانی افزود: تا سال ۱۳۹۵ مجموعهای پنج جلدی از بازیهای قومی و مجموعهای ۱۵ جلدی به نام “هویتشناسی ایرانی” (با مفهوم ایرانزمین) و مجموعه ۲۱ جلدی “فرهنگ گفتاری در موسیقی ایران” را به چاپ رساندیم.
مدیر انتشارات آرون ادامه داد: بعد از این مجموعهها بود که فکر کردم این ارتباط فرهنگی را با کشورهایی که با ما همزبان هستند پیش ببرم. از سال ۱۳۹۵ مجموعههای مختلفی درباره تاجیکستان و افغانستان چاپ کردیم.
وی یادآور شد: من با پول چاپ این کتابها میتوانستم خانه و ماشین بهتر تهیه کنم، البته این موضوع مرا از لحاظ ذهنی ارضا نمیکرد.
او در مورد کتاب هزار مروارید گفت: آماده هستم تا چنانچه محتوای این کتاب تخصصیتر و کاملتر شد، مثلاً آن را در قالب یک مجموعه ده جلدی به چاپ برسانم.
سخنران بعدی مراسم شاهمنصور شاهمیرزا، گردآورنده کتاب «هزار مروارید» گفت: فکرش را بکنید؛ هزار حرف نو، هزار درس زندگی، هزار تکه ریز و درشت که از دل مردمان ده کشور همسایه و دوست بیرون آمده است. این ضربالمثلها فقط کلمات نیستند، اینها عصاره تجربه، حکمت و فرهنگ مردمی هستند.
او افزود: ما سعی کردیم با جمعآوری این ضربالمثلها پلی بزنیم بین ملتهای منطقه اکو، پلی که نشان بدهد چقدر حرفها و نگاههایمان به زندگی شبیه هم است.
شاهمیرزا ادامه داد: هدف ما از این کتاب این بود که اولاً نشان بدهیم چقدر اشتراکات فرهنگی عمیق بین کشورهای حوزه اکو وجود دارد. دوماً پلی باشیم برای درک بهتر این فرهنگها از طریق ضربالمثلها. سوماً یک منبع دمدستی و کاربردی برای همه کسانی که به زبان و حکمت علاقه دارند باشیم.
وی در مورد فرآیند تهیه کتاب توضیح داد: کار آسانی نبود. طرح کتاب چند سال قبل به مؤسسه ارائه شد و امسال به بار نشست. برخی کشورها مانند جمهوری آذربایجان و ترکمنستان صد ضربالمثل را با انتخاب بالاترین نهاد علمی کشورشان ارسال نمودند.
او یادآور شد: مطمئنم با خواندن کتاب هم کلی چیز نو یاد میگیرید، هم شاید ضربالمثلهایی را پیدا کنید که از مادربزرگ یا پدربزرگهایمان شنیدهایم و فراموش کرده بودیم.
شاهمیرزا در پایان از تمامی حامیان، سفارتخانههای کشورهای عضو، سخنرانان، همکاران، ناشر و حضار تشکر کرد و مژده داد: اینجانب چیستان، شعر معاصر و داستانهای کوتاه و موسیقی فولکلور کشورهای عضو اکو را نیز به صورت کتاب و آلبوم آماده نمودهام و تصمیم دارم پس از بررسیهای نهایی آنها را منتشر کنم.
مهرداد رخشنده، مدیر اجرایی مؤسسه، در بخش پایانی مراسم گفت: به هر حال موضوع کتاب همیشه باب طبع اندیشمندان و نخبگان کشور است. من در دوران ماموریت خودم در کشورهای مختلف همیشه میگفتم که کتاب هویت فرهنگی هر کشور است.
او تأکید کرد: هر چه ما تلاش کنیم میراث مشترک خودمان را به صورت کتاب ثبت کنیم، یقیناً سالهای بعد این کتابها نشان از قدرت و توان مردم این منطقه خواهد بود.
وی از اساتید حاضر سپاسگزاری کرد و افزود: امیدواریم با همت نخبگان و اندیشمندان کشور، در مؤسسه بتوانیم در راستای اهداف آن که همان حفظ میراث فرهنگی مشترک است، گام برداریم.
در بخش پرسش و پاسخ، یکی از حضار درباره معیار انتخاب ضربالمثلها پرسید. شاهمیرزا در پاسخ گفت: از همان ابتدا بنا بر این بود که ضربالمثلهایی با موضوعات ارزشمند و ماندگار همچون وطن، خانواده، مادر، زبان مادری و عدالت انتخاب شوند.
شهرام سلطانی نیز گفت: جمعآوری ضربالمثلها به گونهای که در این کتاب اتفاق افتاده، واقعاً کار سختی است و مشکلات خاص خودش را دارد. امیدوارم سایر کشورها نیز چنین کاری را بسط دهند.
پایان بخش برنامه، اعطای هدایا به سخنرانان و گرفتن عکس یادگاری دستهجمعی بود.






