قبل از پیروزی انقلاب در ایران رژیم سابق با اسرائیل روابط عادی داشت و ایران در آن مقطع، اسرائیل را به عنوان یک کشور به رسمیت می شناخت به همین ترتیب رژیم اسرائیل نیز در خیابان کاخ تهران (خیابان فلسطین فعلی) سفارت داشت. به دنبال انقلاب ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، سفارت سابق اسرائیل در تهران به تصرف نیروهای انقلابی درآمد و روابط دیپلماتیک ایران و اسرائیل یکسره قطع شد. آخرین ۸ اسرائیلی باقیمانده در ایران، شامل ژنرالها و مسئولان ارشد امنیتی، در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ با کمک آمریکا ایران را ترک کردند و ساختمان سفارت به سازمان آزادیبخش فلسطین به رهبری یاسر عرفات واگذار شد. از سال 1360 (1981) صلاح زواوی به عنوان دومین سفیر فلسطین در ایران فعالیت خود را در تهران شروع کرد و هنوز بعد از گذشت سه دهه به عنوان سفیر فلسطین در تهران مشغول به فعالیت است. به منظور بررسی روند مذاکرات فتح و حماس و دیدگاه وی درباره روند تحولات در منطقه با وی به گفتگو پرداخته ایم. هرچند که در آخرین دقایق و قبل از انتشار مصاحبه بنا به درخواست سفارت دیدگاه وی درباره دو چهره اصلاح طلب در حصر از متن مصاحبه حذف شده است.
گفتگوی اختصاصی آوا دیپلماتیک با اقای صلاح زواوی سفیر فلسطین در ایران
عضویت ناظر فلسطین در سازمان ملل تا چه اندازه میتواند در احیای حاكمیت فلسطین كمككننده باشد؟
در سال قبل در برابر پروژه صهیونیستی غربی قرار گرفتیم. همانطور كه میدانید دولت بهاصطلاح اسرائیل به وسیله یك پروژه غربی در سرزمین ما تشكیل شده است. اهمیت این قطعنامه كه شما به آن اشاره كردید و مجمع عمومی ما را به عنوان دولت غیرعضو شناخته است، 138 كشور دولت مستقل فلسطین را در خاك اشغالهای شده در سال 1967 و به پایتختی قدس شرقی به رسمیت شناختهاند و حق فلسطینیها را بازگشت به وطن خودشان میدانند.
البته این قطعنامه مركبی روی كاغذ بیش نخواهد بود مگر اینكه ما این قطعنامه را احیا كنیم و بتوانیم آن را اجرا كنیم. برای این منظور به یك وحدت ملی فلسطینی و عربی و اسلامی در پشت سرمان نیاز داریم و جامعه بینالمللی باید به ما در این زمینه كمك كند. از لحاظ توازن قوا، كفه ترازو متاسفانه به نفع اسرائیل است.
دولتی كه تمام زرادخانهها و منابع مالی آمریكا در اختیارش قرار گرفته است. این قطعنامه بخشی از حقوق ما در قسمتی از سرزمینمان را به رسمیت شناخت و اگر بتوانیم این قطعنامه را مورد اجرا قرار دهیم آن زمان اولین گام برای درو كردن ثمره انقلابهای گذشته ما با خون شهدایمان خواهد بود.
میدانیم كه دشمن صهیونیستی در خلأ زندگی نمیكند و كشورهای بزرگی هستند كه برای ماندگاری این دولت كمك میكنند. كشورهای غربی بعد از كشتار یهودیان اولین شهرك صهیونیستی در سرزمین فلسطین را بنا كردند. در واقع كشورهای غربی میخواستند از دست یهودیها در اروپا خلاص شوند به همین منظور آنها را به سمت كشور ما سوق دادند. یعنی یهودیانی كه از طرف اروپاییها مورد ستم قرار گرفته بودند حالا در حق ملت ما ستمگری میكنند. سرزمینی امن ما را غصب كرده و به یهودیها واگذار كردند و ملت فلسطین را كه در آرامش زندگی میكردند را آواره كردند.
با این همه، نسبت به این قطعنامه خوشبین هستیم و میدانیم جزئی از حق ما را به رسمیت شناخته؛ اما دشمن صهیونیستی ما با اراده خود این اجازه را هرگز به ما نخواهد داد كه چنین حاکمیتی را داشته باشیم مگر اینكه مجبور به این كار شوند.
هدف صهیونیست مشخص است؛ تشكیل یك دولت بزرگ از فرات تا نیل. البته دو پروژه در نزد دشمن صهیونیستی وجود دارد. پروژه اول با عنوان اسرائیل باعظمت كه شیمون پرز نماینگر آن است و در كتابش به نام «خاورمیانه جدید» كه به فارسی هم ترجمه شده توضیح داده كه نیازی نیست با كشورهای همجوار درگیری داشته باشیم، میتوانیم اسرائیلی باعظمت را به وسیله پروژههای مشترك اقتصادی همچون احداث لولهكشی آب، گاز، خط راهآهن تشکیل دهیم. در واقع سیطره از آن ماست و كار از آن گارگران ساده در منطقه. ما به این وسیله و با این روابط اقتصادی و تجاری میتوانیم اسرائیل را بر منطقه مستولی كنیم بدون اینكه به درگیری نیاز داشته باشد.
پروژه بعدی كه حزب لیكود و در راس آن نتانیاهو قرار دارد، می خواهند اسرائیلی مورد نظرشان را به وسیله نبرد و زور به دست بیاورند. البته بعد از اشغال كل فلسطین، می خواهند تا سوریه، لبنان، اردن، بخشی از خاك مصر و عراق و بخشی از عربستان سعودی و نیز بخشی از ایران را به دست بیاورند.
قبلا یك سكه اسرائیلی را به نام 10 آگورا به همه نشان داده ام كه در این سكه نقشه ایی هست كه بخشی از مصر و عراق و اردن و لبنان و سوریه در آن گنجانده شده به وضوح دیده میشود.
در چنین شرایطی و با این دو دیدگاه قرار است به وساطت پاپ فرانسیس جناب آقای محمود عباس با پرز دیدار كند. آیا احساس میكنید با بدنه نرم رژیم صهیونیستی به راحتی بحث خواهید كرد؟
یك جمله میگویم و چیزی اضافه نمیكنم. فرق بین افراطیگراها و نرمها این است كه یكی شما را با چنگ و دندان میخورد و دیگری با كارد و چاقو.
شاهد هستیم كه دولت وحدت ملی میان فتح و حماس قرار است تشكیل شود كه اتفاق خوب و مثبتی خواهد بود. نحوه تقسیم دولت بین فتح و حماس چطور خواهد بود؟
ابتدا مایلم از ایران عزیز به خاطر بیانیهای كه از طرف وزارت امور خارجه صادر شده و توافق ملی میان فتح و حماس را تایید كردند تشكر كنم. البته این آشتی ملی خیلی دیر اتفاق افتاده است. قبلا هم اشاره كردم كه عملی كردن قطعنامه سازمان ملل برای تشكیل یك دولت مستقل فلسطینی در ابتدا به یك وحدت ملی فلسطینی نیاز دارد. بنابراین این گام در مسیر درست ما قرار گرفته است. جنگهای ایدئولوژی و منازعه بعد از پیروزی اتفاق میافتد نه قبل از آن. ما بر سر سراب با هم درگیری داریم؟ نه قادریم یك دولت ملی تشكیل دهیم و نه دولت اسلامی. این اتفاقی كه افتاده نشاندهنده این است كه ما درك كردهایم فلسطین بدون وحدت ملی آیندهای نخواهد داشت. توافقنامههایی در قاهره، دوحه و مكه و اخیرا در اردوگاه الشاطیء غزه انجام شده كه انشاءالله این توافقها عملی شود اما در مورد شكل دولت آینده باید بگویم كه دولت آینده دولتی تكنوكرات با هدف برگزاری انتخاب مجلس قانونگذاری فلسطین و مجلس شورای ملی فلسطین و ریاست دولت فلسطین در مدتی بیشتر از شش ماه نخواهد بود. خوشبختانه تمام كسانی كه به عدالت دولت فلسطین ایمان دارند این گام را تایید كردهاند. اما در مورد آینده فلسطین و اتفاقی كه خواهد افتاد صندوقهای رای جواب شما را خواهند داد.
بر سر ماندن ریاض المالكی به توافق رسیدهاید؟
اختلاف نظری در مورد وزیر خارجه و وزیر كشور و وزیر دارایی وجود داشت كه البته طبیعی است.
با تشكیل دولت وحدت ملی رئیس جدید تشكیلات خودگردان دوباره انتخاب خواهد شد، آیا وی می تواند موجودیت کشور فلسطین را اعلام كند؟
تشكیل دولت اولین گام است و به مسائل بعدی ربطی ندارد. دولت تشکیل میشود و شش ماه زمان خواهد داشت و این اولین گامی است كه ما برمیداریم.
آیا اعلام موجودیت کشور مستقل فلسطینی در عرض شش ماه تا یكساله امکان پذیر است؟
طرز تفكر صهیونیستها را توضیح دادم و آنها در صورتی كه مجبور باشند اجازه تشكیل این دولت را خواهند داد. بنابراین اولین گام دولت وحدت ملی است، بعد به حمایت تمام اعراب و مسلمانان و همینطور حمایت تمام دوستانمان در نیاز داریم چون به هر حال اسرائیل خرابكاریهایی انجام خواهد داد. بنابراین زود است كه بگویم در شش ماه یا یك سال چه اتفاقی خواهد افتاد. بعد از تشكیل دولت راه ما برای ایجاد حاكمیت شروع میشود. این یك نبرد بسیار طولانی بین ما و صهیونیستهاست.
به نظرتان همه كشورهای عربی و اسلامی برای تشكیل حكومت فلسطین، شما را یاری خواهند كرد؟
شكی ندارم.
یعنی سیاستهای تنشزدایی پرز در برخی كشورهای عربی و اسلامی منجر به شكست خواهد شد؟
نمیخواهم موضوع را اینقدر كوچك كنم. ما در حال نبرد هستیم. برایتان توضیح دادم كه تشكیل اسرائیل یك پروژه غربی و صهیونیستی بود كه متاسفانه این پروژه به صورت موفقیتآمیز در كشور فلسطین پیاده شد. دو نظر پرز و حزب لیكود در این میان وجود دارد. دشمن صهیونیستی كه ما با آن در حال نبرد هستیم حتی در سایه مذاكرات پروژه خود را پیش میبرد یعنی ما در كرانه غربی500 میلیون شهركنشین داریم. 300 شهرك صهیونیستی در زمین ما كاشته شده است و حتی دیوار حائلی ساخته اند. بنابراین این دولت به پروژه خودش ادامه میداد. البته ما پروژه مخالفی در برابر آنها داشتیم كه متاسفانه اختلافی كه بین ما به وجود آمد باعث عقب افتادن این پروژه شد. اگر به جهان عرب نگاه كنیم، متوجه خواهید شد كه دشمن كارهایی را انجام داده كه مانع وحدت بین این كشورها شود. جهان اسلام هم شرایط بهتری از جهان عرب ندارد. بنابراین گام وحدت كه دیر هم برداشته شده؛ گامی در راه درست به سوی به سرانجام رساندن پروژه خودمان است. البته ما در حال نبردی طولانی هستیم و این نبرد هم آسان نیست. درست است كه تمام مستضعفان از ما پشتیبانی میكنند اما دشمن ما كمك غرب و ایالات متحده را دارد و این باعث طولانی شدن نبرد ما با آنها شده است.
البته آمریكا نقش وساطت بین فلسطین و اسرائیل را بازی میكند.
آمریكا خودش خالق اسرائیل است و اولین دولتی در دنیاست كه اسرائیل را به رسمیت شناخته است. بعد از چند دقیقه از اعلام موجودیت دولت اسراییل از طرف سازمان ملل رئیس وقت آمریكا، ترومن اسرائیل را به رسمیت شناخت. چطور از آمریكا انتظار داشته باشیم كه یك میانجی گر باوجدان و بیطرف باشد؟
چرا آمریكا بیطرف نیست؟ اولا لابی صهیونیستی در آمریكا بسیار قوی است و نفوذ آنها بر كنگره و مجلس سنا و حزبهای آمریكایی بسیار زیاد است به یاد داشته باشد بعد از اینكه جان كری گفت رژیم اسرائیل در حال آپارتاید شدن است آنچنان به وی حمله کردند که گفتههای خودش را انكار كرد. یك ضربالمثل عربی است كه میگوید: آدم میخواست از آتش صحرا فرار كند به یك آتش دیگر پناه برد.
در چنین شرایطی چرا فلسطین ها با سفر جان كری برای مذاکره را قبول میكنید؟
توازن نیرو اینطور ایجاب میكند و متاسفانه باعث جزئی از این توازن نیرو انقسام ماست. اعراب و مسلمین در حال پراكندگی هستند و مشكلات زیادی دارند. ما با سنگ جنگیدیم، با سینه خالی جلوی تانكهای دشمن رفتیم، اسرایمان با شكمهای خالی در اسارت میجنگند و در واقع با هر وسیلهای در حال جنگ هستیم.
بازگشایی گذرگاه رفح در چه وضعیتی است؟
این مسالهای است كه باید با برادران مصری بررسی كرد. برادران ما در نوار غزه مورد فشار واقع شدهاند. مشكل آب و برق، رفت و آمد به خارج و برگشت به غزه، بهخصوص بعد از اتفاقاتی كه در مصر افتاد. در واقع این قضیه به بررسیهایی احتیاج دارد كه با نشستهایی حل خواهد شد.
انتخاب السیسی چه تاثیری بر روی مناسبات فلسطین با مصر خواهد داشت؟
در حال مصر یك رئیسجمهور جدید دارد و ما باید با ایشان مذاکره كنیم و درباره موضوعات مورد نظر دو طرف به توافق برسیم.
مناسبات مصر و فلسطین قبل و بعد از انتخاب السیسی چه تغییری كرده است؟
موردی كه برای ما مهم است این است كه دولت جدیدی تشكیل شده و ما به سوی آن دولت حركت خواهیم كرد.
پس هر دولتی كه در مصر ایجاد شود اولویت شما تعامل با آن دولت است؟
مصر كشوری دوست و یك برادر بسیار بزرگ برای ماست. آنها در سالهای 1948، 1956، 1967، 1973 به خاطر فلسطین جنگیدند و شهدایی را در این راه تقدیم کرده اند.
حضرتعالی در دوره ایی عضو دفتر بسیج مردمی جنبش الفتح در سوریه بودید و میتوانید نقش بسزایی در تسهیل شرایط سوریه داشته باشید. در این راستا چه فعالیت هایی داشته اید؟
رابطه من با بشار اسد بسیار عالی است. من واقعا بسیار به این كشور برادر اهمیت میدهم كه به نظرم تاجی بر امت اعراب و مسلمین بوده است. مردم سوریه از روز كاشته شدن پروژه صهیونیستی در كشور ما تا به امروز در كنار مردم فلسطین بودهاند. ما از صد سال قبل تاكنون مورد حمایت سوریه در مبارزاتمان بودهایم. سوریه صدها هزار شهید در راه فلسطین داده است. اولین انقلابیون ما تمرینهایشان را در دمشق انجام میدادند و از آنجا اسلحه تامین میكردند و مورد عنایت دمشق بودند. از سال 1965 كه مبارزات ما شروع شد باز هم از سوریه حركت كردیم و همیشه مورد حمایت سوریه بودیم. این ملت عظیم و این كشور و ارتش بزرگ با رهبری فرزانه همیشه به ما كمك میكردند كه پایدار بمانیم و مبارزاتمان را ادامه دهیم و تا به امروز هم از كمك به ما دریغ نكردند. همچنین میتوانم بگویم سوریه مركز جذب كمكهای عربی و اسلامی و بینالمللی برای فلسطین بوده و سوریه با مردم فلسطین مانند مردم خودش برخورد كرده و همان حقوق را برخوردار بودهاند البته تابعیت سوریه را به فلسطینیها نداده به این خاطر كه حق بازگشت فلسطینی ها محفوظ باشد. بنابراین به نظر من دفاع از دمشق به عنوان پیشنهاد و كمك و شهادت حقی است كه سوریه و دمشق بر گردن ما دارد. امیدوارم سوریه كه هدف یك توطئه بزرگ قرار گرفته است نقش خودش را در جهان عرب و اسلام دوباره ایفا كند و بر تمام این توطئهها كه هدفش از بین بردن تاریخ سوریه و نشانه گرفتن تفنگ سوریه به جایی كه نباشد باشد است، فائق آید و بتواند دوباره سرپا بایستد. اما در مورد دیدار 11خرداد ماه (اجلاس دوستداران سوریه در تهران ) برای حل مشكل سوریه باید بگویم که که این رویکرد مورد استقبال ماست و هر كوششی برای خاموش كردن شعله آتش و بازگرداندن سوریه به مرحله آشتی ملی و بازسازی مورد تایید ما قرار دارد. این گام مثبتی از طرف ایران است كه همیشه روابط خوبی با سوریه داشته است.
به وضعیت آوارگان فلسطینی در سوریه اشاره كردید. در درگیریهای داخلی سوریه تعداد زیادی از فلسطینیهای آواره و یا مصدوم شدند. آیا از سرنوشت این افراد خبر دارید؟
متاسفانه وضعیت اردوگاههای فلسطینی و بخصوص اردوگاه الیرموك در سوریه تاسفبار است. آقای محمود عباس در تماسی تلفنی با من از بنده خواستند با هماهنگی با مسئولان ایرانی و سوریه كاری برای بازسازی اردوگاه الیرموك انجام دهیم تا فلسطینیهای آواره شده بتوانند به كاشانه خودشان بازگردند. البته تعداد زیادی از فلسطینیها كه در بخش هممرز با لبنان بودند به آنجا مهاجرت كرده و برخی به اروپا مهاجرت كردهاند. امیدوارم انشاءالله این وضعیت تاسفبار برطرف شود.
تا چه اندازه سیاست ایران میتواند به راه حل سوری- سوری کمک کند؟
مشكل سوریه فقط با گفتوگوی سوری- سوری قابل حل است و همینطور بیرون كردن تكفیریهایی كه از خارج به سوریه آمدهاند. البته مشاركت ایران در این موضوع بسیار بسیار مهم است و به نظرم یكی از علل شكست كنفرانس ژنو مشاركت نكردن ایران در این دور مذاکرات است.
آقای بشار اسد بعد از انتخاب گامهای جدیدی در بازسازی سوریه و وحدت ملی انجام خواهد داد و آشتیهایی كه قبلا شروع كرده بود ادامه خواهد داشت. ایران و كشورهای جامعه عرب و كشورهای اسلامی هم باید كمك كنند تا آوارگان سوری به كشورشان برگردند. به همین منظور باید سوریه بازسازی شود. حتی اگر شده خانههای پیشساخته تعبیه شود تا آوارگان بتوانند به كشورشان برگردند. شما میتوانید مانند كمكی که به بازسازی لبنان کردید به سوریه هم كمك كنید. در واقع باید به این ملت عظیم كمك كرد آنها همیشه از آوارگان فلسطینی در سال 1948 استقبال كرده بودند.آنها از آوارگان لبنانی در زمان اشغال لبنان توسط اسرائیل استقبال كرده بودند. آنها از آوارگان عراقی بعد از اشغال عراق استقبال كرده بودند. آنها از تمام جنبشهای آزادیبخش بدون در نظر گرفتن رنگ و مشرب و سیاست استقبال كرده بودند، بنابراین تمام جهان عرب به سوریه و تاریخ سوریه مدیون است. در واقع سوریه به تمام كشورهای عربی در روند مبارزات آنها برای نیل به آزادی كمك كرده است به همین دلیل باید همه آنها در كنار مردم سوریه باشند.
نزدیكی رابطه ایران و عربستان سعودی چه تاثیری میتواند در بحران سوریه داشته باشد؟
عربستان سعودی یك نقش مركزی دارد و حرمین شریفین آنجا هستند. روابط بسیار زیادی هم با كشورهای آسیایی، آمریكای لاتین و آفریقا دارد و ایران هم افتخاری بزرگی برای جهان اسلام و مركز جذب برای مبارزات به نفع فلسطین است. البته نه عربستانیها پیامبر هستند و نه ایرانی ها، ما همگی انسانهایی جایزالخطا هستیم و اگر ایران با عربستان به تفاهم برسند این امر كمك خواهد كرد تا مشكلات كل جهان عرب و اسلام حل شود. به عنوان یك مبارز فلسطینی و نه به عنوان یك سفیر، به عنوان دوست به شما نصیحت میكنم آنقدر به مسئولان و رهبران خود فشار نیاورید و موارد سخت را به آنها تحمیل نكنید. بنابراین حمله كردن به كشورها و شخصیتها با انتقاد از رفتارهای سیاسی متفاوت است. شما حق دارید و همه حق مشروع دارند كه از یك رفتار سیاسی انتقاد كنند اما حمله كردن به شخصیتها و تخریب كردنشان به نظرم دردی را دوا نمیكند. در مدت 33 سالی كه در ایران زندگی کرده ام یاد گرفتهام كه انتقاد خوب است اما تخریب نه. بنابراین خیرالامور اوسطها.
امیدوارم همانطور كه فتح و حماس توانستند با هم به آشتی برسند، این رویکرد در ایران نیز وجود داشته باشد. آیا سخنی با مسئولان و مردم ایران هم در این مورد دارید؟
در پایان صحبتم میگویم شما ملتی عظیم هستید و خداوند سبحان امكانات زیادی به شما داده است. همانطور كه در كتاب خداوند آمده است هر چه از خدا خواسته اید به شما داده است. ثروت دارید، عزت، اراده، تنوع ملی- فرهنگی، رهبری فرزانه كه از نزدیك ایشان را شناختهام، رهبری كه دارای حكمت، فرزانگی، دید سیاسی، تقوا، ایمان است و مردانی داشتید و دارید كه تاریخ منطقه را تغییر دادند. اختراعاتی كه در این كشور دیده و شنیدهایم باعث افتخار كل جهان اسلام است. من به عنوان یك دوست به شما میگویم و قبلا هم گفتهام، به مسئولان خود آنقدر فشار نیاورید كه به كدام كشور حمله كنند. انتقاد واجب است و انصاف هم واجب است. اسلام ویژگیهای بخصوصی دارد، البته شما به عنوان یك روزنامهنگار به این عرصه وارد هستید.
شما و همینطور جمهوری اسلامی ایران میتوانید دشمنان را به دوست تبدیل كنید. به همسایگانتان اطمینان دهید كه ما در كنار شما هستیم، دست ما در دست شماست، بخصوص كه هدف همه شما آزادی فلسطین و قدس شریف ومسجدالاقصی مبارك است. باعث افتخار است كه بدانیم ایران توانسته در آمریكا برای خودش لابی داشته باشد و این لابی توانست لابی اسرائیل را در چندین جا بشكند. این باعث افتخار ما به عنوان مسلمان است.
