28 سال از فاجعه 20 ژانویه که یكی از خونبارترین حوادث قرن بیستم می باشد، به عنوانه مثابه مبارزه در مسیر آزادی و حفظ تمامیت ارضی وارد تاریخ سیاسی آذربایجان گردیده و صفحه ای قهرمانانه را رقم زده است می گذرد.

مردم آذربایجان كه در اعتراض به ادعاهای ارضی بی اساس ارمنستان علیه آذربایجان و تشدید آن در نتیجه حمایت رهبریت اتحاد جماهیر شوروی به خیابان ها و میادین آمده بودند در شب گذر از 19 به 20 ژانویه 1990 مورد هجومی خونبار قرار گرفتند.

ارتشی مركب از بیش از 20 هزار نظامی كه ارامنه بسیاری نیز در آن مشاركت داشتند بدون رضایت شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی و مستقیما به دستور شخص میخاییل گورباچف رهبر اتحاد جماهیر شوروی به شهر باكو حملهور گردیدند.

دكل برق تلویزیون منفجر گردید و ملت با قرار گرفتن در حلقه محاصره اطلاعاتی نه تنها از حوادث كشور همچنین از حوادث رخ داده در جهان نیز بی خبر ماندند.

افرادی كه حتی تصور آتش گشودن ارتش اتحاد جماهیر شوروی بر مردم عادی را نداشتند، به خاك و خون كشیده شدن غیرنظامیان باکو به دست این ارتش را شاهد بودند.

ارتش شوروی پس از ورود به آذربایجان در پایتخت و شهرها و بخشهای اطراف 147 غیر نظامی را بی رحمانه به قتل رساندند. در این حادثه 744 نفر بی گناه مصدوم گشته و 841 نفر به شکلی غیر قانونی بازداشت شدند. جانیان جنگی به دور از انسانیت، حتی آمبولانس ها را نیز به آتش کشیده، به هیچ كس رحم نمی كردند.

در باكو كه تداعی گر میدان جنگ بود خسارات غیر قابل سنجشی به بار آمده، آسیب هایی جدی بر ساختمان های مسكونی و اداری و نیز وسائل نقلیه وارد آمد. به انسان ها لقب مخرب و مخل نظم داده شد.

حال آنكه مردم تجمع كرده در میادین تنها می خواستند اعتراض خود را بیان نمایند. هدف رهبران اتحاد جماهیر شوروی از اقدام به این عمل خونبار ترسانیدن مردم و بازگردانیدن ایشان از مسیر آزادی و استقلال و مجبور ساختن آنها به چشم پوشی از اشغال قره باغ كوهستانی بود.

در آن زمان صاحب منصبان آذربایجان برخی از ترس و برخی هم بخاطر حفظ مقام سكوت اختیار نمودند. فردای روز فاجعه خونبار ژانویه رهبر ملی ملت آذربایجان حیدر علی اف با به خطر انداختن جان خود و خانواده خویش به مقرر دائمی جمهوری آذربایجان در مسكو رفته و با صدور بیانیه ای همدردی خود را با ملت مان ابراز نمود.

حیدر علی اف اعمال اقدام خونبار رژیم كمونیستی در آذربایجان را نكوهش نموده، اعتراض خود به قتل عام ملت و كشته شدن انسانهای بی گناه را بیان داشته و خواستار مجازات مجرمین گردید.

این اقدام پیشوای بزرگ برای مردم ملت آذربایجان كه در آن برهه شرایط سختی را می گذرانیدند پیشتوانه و تكیه گاهی بزرگ بود.

صرفا پس از سخنرانی حیدر علی اف بود كه ملت آذربایجان مبارزات خود را در مسیر آزادی تداوم بخشیدند. مدتی پس از این حادثه، حیدر علی اف با اعلام خروج از صفوف حزب كمونیست بازگشت به آذربایجان در روزهای سخت ملت را وظیفه خود قلمداد نمود.

لیكن مزدوران امپراتوری در باكو سعی در دور كردن وی از مردم نمودند و حیدر علی اف نیز مجبور به بازگشت به زادگاه خود نخجوان گردید. در اینجا مردم به گرمی از او استقبال نمودند و در انتخابات ماه سپتامبر سال 1990 وی را به ریاست شورای عالی نخجوان انتخاب گردید.

در نخستین جلسه شورای عالی با ابتكار حیدر علی اف سه تصمیم مهم اتخاذ گردید. نخست – نام جمهوری سوسیالیستی خودمختار نخجوان تغییر یافته و بدان نام مجلس اعلای جمهوری خودمختار نخجوان اتلاق گردید. دوم – پرچم ملی سه رنگ به عنوان پرچم دولتی پذیرفته شد. سوم – برای نخستین بار در تاریخ 21 نوامبر سال 1990 مجلس عالی جمهوری خودمختار نخجوان حوادث 20 ژانویه را به عنوان حادثه ای سیاسی- حقوقی مورد ارزیابی قرار داده و نام عاملین و مقصرین این جنایت سیاسی- نظامی بر ضد مردم آذربایجان اعلام شد.

در ماه ژوئن سال 1993 پیشوای بزرگ حیدر علیاف پس از بازگشت دوباره به حاكمیت سیاسی در نتیجه مطالبات موكد ملت دستور بازسازی مجدد بلوار شهدا را صادر نمود. در آنجا مجموعه با شکوه «مشعل ابدی» احداث شده، نام افتخاری “شهید 20 ژانویه” ایجاد شده، وضعیت تامین اجتماعی افرادی كه در حادثه 20 ژانویه دچار معلولیت شده بودند مورد ساماندهی قرار گرفت.

امروز رئیس جمهور الهام علی اف که با موفقیت تداوم بخش مسیر سیاسی پیشوای بزرگ می باشد نیز مطالبات این مردم را به صورتی پیوسته در مركز توجهات خویش قرار داده است. افزایش حقوق بازنشستگی و تامین شرایط مسكن و معیشت اشخاصی که در حوادث 20 ژانویه مجروح گردیده و یا اعضای خانواده آنها شهید شده اند بر اساس دستورات و فرامین ریاست جمهوری آذربایجان به عنوان نمونه بارزی از توجه و اهمیت دادن به موضوع از طرف جامعه بسیار مثبت ارزیابی می شود.

20 ژانویه به عنوان حادثه ای بسیار تلخ برای مردم آذربایجان، در عین حال روز غرور و شرف و تلفیقی از غم و قهرمانی است. حادثه 20 ژانویه بیش از پیش مردم را در حركت به سمت آزادی تشویق نمود و شهدای ما با خون خود تاریخی جدید برای آذربایجان نگاشتند.

اولین گشایش ها را مسیر دستیابی به آزادی برای مردم بوجود آوردند. فرزندان غیور وطن در آن روزهای خونبار با ارجح دانستن آزادی و شرف و عزت ملت و كشور جان بر كف نهاده و به قله های رفیع شهادت صعود نمودند.

فاجعه 20 ژانویه كه منجر به ورد خسارت های بسیار و جان باختن انسان های بی گناه شد، نشانگر روحیه مبارزه، شكست ناپذیری و غرور ملت آذربایجان بود که گام در مسیر استقلال و آزادی خویش نهاده بودند و سیاست های خائنانه رهبران جنایتکار امپراتوری به سركردگی میخاییل گورباچف علیه آذربایجان را تاب نمیآوردند. صرفا در نتیجه این اقدام بود که به استقلالی که آرزویش را سالها در سر پرورانده بودیم نایل گشتیم و كشورمان حق حاكمیت خود را به دست آورد.

هر سال صدها هزار نفر در روز عزای عمومی 20 ژانویه به خیابان شهدا آمده و با نثار گل زنبق به عنوان نمادی از خون شهید بر مزار آن هایی که در راه وطن جان خود را قربانی کرده اند، یاد ایشان را گرامی می دارند.

علیرغم گذشت چندین سال از وقوع آن حوادث خونین ملت آذربایجان همواره آن شب هولناك را در یادها زنده نگه داشته و انزجار خود از مسببین این حادثه اعلام می دارند.

سالگرد فاجعه 20 ژانویه که تا ابد در حافظه خونین ملتمان ماندگار خواهد بود هر سال در آذربایجان به عنوان روز عزای عمومی در سطحی گسترده برگزار می گردد.

مردم ایران به عنوان ملتی كه هزاران شهید را فدای طرق راه آزادی و تمامیت ارضی خود نموده اند، بیش از هر كسی قداست شهادت و این احساس مردم آذربایجان را به خوبی درك می نماید. شهدا با نثار جان خویش آمال خود را جاودانه ساخته و نامشان را ابدی می نمایند.

 

رابیل كتاناف

خبرنگار ویژه آذرتاج در جمهوری اسلامی ایران

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin