به گزارش آوا دیپلماتیک، در حالی که گزارش ها از تحرکات دیپلماتیک قاهره، اسلام آباد و آنکارا برای توقف جنگ آمریکا و اسرائیل بر علیه ایران حکایت دارد، شبکه تلویزیونی الجزیره مباشر درباره ماهیت این تلاش ها و امکان گشایش کانال های ارتباطی میان ایران و آمریکا با یاسر عثمان، رئیس سابق دفتر حفاظت منافع مصر در ایران گفتگویی انجام داده است.
گزارش های مطبوعاتی از تحرک مشترک مصر، پاکستان و ترکیه برای ایجاد کانال های تماس میان واشینگتن و تهران خبر می دهند. به نظر شما ماهیت و ابعاد این تحرک چیست؟
در ابتدا باید تاکید کنم که نقش آفرینی مصر بر چند پایه اصلی استوار است. نخستین و مهم ترین رکن، «امنیت ملی عربی و امنیت حوزه خلیج فارس» است. امنیت خلیج فارس پاره تن امنیت ملی مصر است؛ لذا قاهره از هیچ کوششی برای حمایت از امنیت برادران خود دریغ نکرده و هرگونه تعدی به حاکمیت آنها را محکوم و رد می کند.
رکن دوم، تلاش برای «تنش زدایی» است. مصر از تمام اعتبار منطقه ای و بین المللی و پیوندهای دیپلماتیک خود استفاده می کند تا با تمامی طرف های درگیر، از جمله طرف ایرانی، ارتباط برقرار کرده و فتیله بحران را پایین بکشد.
مصر تجربه طولانی در این زمینه دارد و حتی پیش از وقوع این جنگ، روابط قاهره و تهران در سطوح مختلف رو به رشد بود. با توجه به فضای ملتهب کنونی، مصر تا چه حد می تواند ایران را به انعطاف یا بازگشایی کانال تماس با آمریکا متقاعد کند؟
از نظر واقعیت دیپلماتیک، روابط ایران و مصر در حال حاضر در سطح «دفاتر حفاظت منافع» است که پایین ترین سطح دیپلماتیک محسوب می شود. اما مصر به دلیل جایگاهش، یک «کانال مورد اعتماد» برای تمام طرف ها محسوب می شود. ما همزمان با دولت آمریکا نیز پیوندهای مستحکم و معتبری داریم. در میانجی گری، آنچه اهمیت دارد دارا بودن اعتبار و صداقت نزد هر دو سوی درگیری است که مصر از این ویژگی برخوردار است.
آیا فکر می کنید مصر در کنار پاکستان و ترکیه در این مأموریت دشوار موفق خواهد شد؟
معتقدم مصر با رایزنی نزدیک با برادران عرب، به ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس، می تواند به نقطه ای برسد که طرفین را به راهکار مذاکره متقاعد کند. هر جنگی در نهایت زمانی متوقف می شود که به مرحله «پختگی» برسد؛ یعنی زمانی که همه طرف ها به این درک برسند که اهدافشان از طریق عملیات نظامی محقق نخواهد شد.
آیا به این نقطه نزدیک شده ایم؟
آنچه از رئیس جمهور ترامپ می شنویم نشان دهنده نزدیکی به این نقطه است، اما در جبهه مقابل (ایران)، شرایط متفاوت است. با این حال، معتقدم در هفته های آتی ممکن است شاهد تبلور یک دستاورد باشیم، هرچند که این موضوع کاملاً به واکنش و اراده طرفین بستگی دارد.
شما مدتی در ایران به عنوان رئیس دفتر حفاظت منافع خدمت کرده اید. با شناخت تان از ذهنیت ایرانی، فکر می کنید آنها در میانه این جنگ و پس از ترور تعداد زیادی از رهبرانشان، چگونه فکر می کنند؟
این تماس ها و مذاکرات در حال حاضر «زیر آتش» انجام می شود؛ یعنی پیام ها در حالی رد و بدل می شوند که نبردهای سنگینی در جریان است. با شناخت از ساختار و تاریخ ایران، معتقدم آنها در این مرحله تن به امتیازات بزرگ نخواهند داد. ایران خسارات سنگینی در سطح فرماندهی و اقتصاد متحمل شده و لذا تنها به «بقا و حفظ نظام» راضی نخواهد شد. آنها به دنبال دستاوردهای حداکثری هستند تا بهای سنگینی را که پرداخته اند، جبران کنند.
مهم ترین خواسته آنها «تضمین عدم تکرار جنگ» است. دومین مطالبه اصلی، «رفع کامل تحریم های اقتصادی» است. نظام ایران می داند که بدون رفع تحریم ها، با توجه به خسارات جنگ، دولت به مرور زمان به شدت ضعیف خواهد شد.
آیا ایران ابزاری برای رسیدن به این خواسته ها در مذاکرات دارد؟
ایران برگه های برنده ای دارد که مهم ترین آن ها «تنگه هرمز» و کنترل بر مسیرهای انتقال نفت و گاز است. اگر تهران بتواند از این برگه با هوشمندی استفاده کند، می تواند طرف مقابل را وادار به عقب نشینی کند.
در پایان هفته چهارم جنگ، آیا ایران ضعیف شده یا برعکس، قدرتمندتر شده است؟
اگر بخواهم واقع بینانه بگویم، از نظر توان نظامی و اقتصادی، بدون شک ضربات بزرگی خورده است. آمریکا مدعی انجام بیش از ۹۰۰۰ حمله شده است. اما نکته اینجاست که ملت و نظام ایران وقتی در چنین آزمون های سختی قرار می گیرند، منسجم تر می شوند. خروجی این جنگ ممکن است نظامی باشد که از نظر ساختاری مستحکم تر شده، اما از نظر امکانات مادی آسیب دیده است.
چرا در این میانجی گری، کشورهای حوزه خلیج فارس که بیشترین آسیب را دیده اند حضور ندارند و مصر در کنار پاکستان و ترکیه قرار گرفته است؟
مصر جایگاهی متمایز دارد چون بُعد «عربی» دارد. حضور ما برای تضمین منافع و امنیت برادرانمان در خلیج فارس است. هماهنگی ها لحظه ای است؛ رئیس جمهور السیسی اخیراً تور دیپلماتیک در منطقه داشت و وزیر خارجه نیز به طور شبانه روزی با همتایان عرب خود در تماس است. مصر ابتدا هماهنگی داخلی عربی را انجام می دهد و سپس وارد فاز میانجی گری می شود.
برخی نخبگان در کشورهای خلیج فارس از نقش مصر گلایه دارند و انتظار اقدامات بیشتری در برابر حملات ایران داشتند. پاسخ شما چیست؟
شبکه های اجتماعی سیاست خارجی را نمی سازند. افکار عمومی مصر کاملاً در کنار برادران عرب است. ما بیش از ۵ میلیون مصری مقیم در کشورهای خلیج فارس داریم؛ یعنی ۵ میلیون خانواده در داخل مصر مستقیماً نگران امنیت آنجا هستند. امنیت خلیج فارس برای ما یک اصل غیرقابل معامله است و اگر صداهای پراکنده ای شنیده می شود، نماینده اکثریت نیست.
به عنوان سوال آخر؛ ذهنیت امنیتی مصر در مورد آینده ایران چگونه است؟
نگاه ما برآمده از امنیت ملی کل جهان عرب است. بحث ما بر سر سقوط یا بقای یک فرد یا نظام نیست، بلکه بحث بر سر «جایگزین» و عواقب آن است. سقوط نظام در ایران به احتمال بالا فروپاشی و تجزیه این کشور است. فروپاشی یک کشور بزرگ در این منطقه، خلأ امنیتی خطرناکی ایجاد می کند که به نفع هیچ کس نیست. خواسته ما نظامی است که به امنیت ملی عربی و حاکمیت کشورها احترام بگذارد، سیاست حسن همجواری را درک کند و در امور داخلی دیگران دخالت نکند. سقوط و تجزیه، امنیت ملی عربی را تامین نمی کند.
