روابط ایران و آفریقای جنوبی به ‌واسطه تاریخچه مبارزات ضد استعماری و اشتراکات سیاسی و فرهنگی، از اهمیت راهبردی برخوردار است و بعد از پایان آپارتاید در آفریقای جنوبی، روابط دیپلماتیک و اقتصادی میان دو کشور تقویت شد و ایران از اولین کشورهایی بود که از دولت جدید آفریقای جنوبی حمایت کرد. این روابط در زمینه‌ های مختلفی مانند انرژی، معدن، و کشاورزی گسترش یافته و فرصت‌ های جدیدی را برای همکاری‌ های بیشتر ایجاد کرده است. در این میان، عضویت ایران در گروه بریکس (BRICS) به‌ عنوان یک فرصت ویژه برای تعمیق روابط اقتصادی و سیاسی بین ایران و آفریقای جنوبی تلقی می‌شود.  در واقع بریکس، به‌ عنوان یک بلوک اقتصادی، بستری برای کشورهای در حال توسعه فراهم می‌کند تا در برابر فشارهای اقتصادی غرب مقاوم‌ تر شوند و اقتصادهای خود را متنوع کنند. پیوستن ایران به این گروه می‌تواند نه تنها دسترسی به بازارهای جدید را برای هر دو کشور فراهم کند، بلکه همکاری ‌های دوجانبه در حوزه‌ هایی نوین مانند فناوری و سرمایه‌ گذاری‌ های زیربنایی را نیز افزایش دهد.

گفتگوی اختصاصی آوا دیپلماتیک با آقای فرانسیس مولوی، سفیر آفریقای جنوبی در ایران

روابط دو کشور را در حال حاضر در چه سطحی ارزیابی می کنید؟ چه زمینه‌هایی برای تعمیق و گسترش روابط در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و علمی وجود دارد؟

آفریقای جنوبی و ایران از روابط دوجانبه بسیار خوبی بهره می برند. به خاطر بهره مندی از این روابط دوجانبه عالی، ما فرصت خوبی برای تعمیق و گسترش روابطمان در این زمینه ها را دارا می باشیم: (از نظر سیاسی) اجرایی کردن توافقنامه هایی که از پیش در همه زمینه های مورد علاقه مشترک به امضا رسیده اند و همکاری کردن در سطح جهانی برای ارتقا منافع توسعه ای کشورها و مناطق در حال توسعه چنانچه صلح آمیز باشد و حقوق بشر و قوانین بین المللی در آن محترم شمرده و رعایت شود. (از نظر اقتصادی) کشف فرصت ها در زمینه های استخراج معادن و بهره مندی از مواد معدنی، صنایع تبدیلی کشاورزی، و ترویج صادرات کشاورزی. (از نظر فرهنگی) کشف فرصت های بیشتر برای افزایش تبادلات مردم با مردم از طریق گردشگری دو طرفه، تبادل دانشجو و اساتید، تعمیق همکاری بین نهادهای فرهنگی ما (میراث، موزه ها، مراکز دانش). (از نظر علمی) تعمیق همکاری بین مراکز تعالی ما در زمینه های تکنولوژی، تغییرات آب و هوایی، تحقیقات و نوآوری.

آفریقای جنوبی چه رویکردی در قبال بحران های جهانی مانند جنگ روسیه – اوکراین و جنگ اسرائیل – حماس اتخاذ کرده است؟

برخی از اصول اساسی سیاست خارجی آفریقای جنوبی که رویکرد ما را در این زمینه ها هدایت می کند عبارتند از: تعهد به حل و فصل منازعات از طریق راه حل های مسالمت آمیز، احترام به حاکمیت حقوق بین الملل، احترام به تمامیت ارضی و استقلال حاکمیت سایر ملت ها، حق تعیین سرنوشت توسط مردم، مسئولیت مبارزه با بی عدالتی و آپارتاید، استعمار، نژاد پرستی و اهانت های سازمان یافته به زندگی انسان ها.

با توجه به حمایت قاطع آفریقای جنوبی از فلسطین و محکومیت اقدامات اسرائیل، چه نقشی برای همکاری‌های سیاسی بین ایران و آفریقای جنوبی در این زمینه می‌بینید؟

رابطه بین آفریقای جنوبی و ایران از دل مبارزات مشترک ما برای آزادی، عدالت، توسعه و دنیای در صلح شکل گرفته است. در حال حاضر، مسئله فلسطین مهم ترین دغدغه وجدانی جهانیان است.

به عنوان اجتماعی از ملت های متعهد به ارزش های مندرج در منشور ملل متحد و بسیاری دیگر از اسناد بین المللی حقوق بشری، ما، کشورهای جهان، دارای مسئولیت فردی و جمعی برای پاسخگویی به مسئله فلسطین هستیم که بعد از گذشت 76 سال حل نشده باقی مانده است.

امروز، همه ما باید تمام توان خود را به کار بگیریم تا اسرائیل را در تجاوز نسل‌کشی خود به غزه متوقف کنیم، همان‌طور که دیوان بین‌المللی دادگستری در اقدامات موقت خود که مدتی پیش صادر کرده بود، دستور داده است.

چگونه می‌توان روابط دیپلماتیک بین دو کشور را در راستای تقویت صلح و ثبات در آفریقا و خاورمیانه توسعه داد؟

همان طور که پیشتر گفتم، هم آفریقای جنوبی و هم ایران متعهد به ترویج دنیایی صلح آمیز و رو به توسعه هستند که پاسخگوی نیازهای کشورهای در حال توسعه از جمله در آفریقا و در خاورمیانه باشد. کشورهای ما به همراه شرکای خود، بازیگران مهم منطقه متبوع خود هستند.

فرصت های دست نخورده بسیار زیادی بین کشورها و مناطق ما وجود دارد. ما باید بیشتر بررسی کنیم که چطور می توان این فرصت ها را در همه حوزه ها و زمینه های علاقه مندی مشترک کشف کرد.

با توجه به تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر ایران، چگونه می‌توان تجارت دو کشور را تقویت کرد؟

تحریم های اقتصادی علیه ایران، تاثیر منفی بر توانایی ایران و شرکای آن برای استفاده کامل از فرصت های تجاری و همکاری عمیق تر بین آنها گذاشته است. به همین دلیل است که ما تمایل داریم این تحریم ها برداشته شوند. با این حال و با وجود این تحریم ها، هنوز حوزه ها و بخش های زیادی وجود دارد که دنیا می تواند با ایران داد و ستد داشته باشد، همان طور که در حال حاضر این اتفاق دارد می افتد و ما باید بیشتر این دست فرصت ها را کشف کنیم. در عین حال، همه آن ابتکاراتی که به واسطه آن، تجار در ایران و آفریقای جنوبی و سایر کشورها در حال یافتن راه های کسب و کار هستند باید ادامه یابد.

آیا اراده ای برای استفاده از ارزهای محلی در مبادلات تجاری بین ایران و آفریقای جنوبی وجود دارد؟

استفاده از ارزهای محلی در تجارت، موضوعی است که در مجامع دیگر همچون بریکس که آفریقای جنوبی و ایران در آن عضویت دارند مطرح شده است و همچنان موضوعی است که مورد ملاحظه و بررسی قرار خواهد گرفت.

آخرین کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی دو کشور چه زمانی تشکیل جلسه داد و نقش این کمیسیون در توسعه روابط دو کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟

کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی در آگوست سال 2023 در آفریقای جنوبی برگزار شد. در آن کمیسیون ما بر سر گسترش همکاری ها در تعدادی از حوزه ها من جمله در زمینه های تجارت، کسب و کار، تبادلات فرهنگی، استم (علم، فناوری، مهندسی، و ریاضیات)، آموزش و انرژی توافق کردیم.

حجم تجارت خارجی آفریقای جنوبی در سال 2023 چقدر بود؟ در همین سال سهم ایران از تجارت با کشور شما چقدر بود؟

 بر اساس اطلاعات اداره خدمات درآمد آفریقای جنوبی (SARS)، حجم تجارت دوجانبه بین آفریقای جنوبی و ایران در سال 2023 تقریبا 305 میلیون راند بوده است.

باید به این نکته توجه داشت که تجارت زیادی بین آفریقای جنوبی و ایران در جریان است اما به دلیل سایر عوامل بیرونی مداخله گر که بر تجارت با ایران تاثیر می گذارند، آمار آن در تجارت دوجانبه بازتابی ندارد.

چگونه می‌توان ظرفیت‌های دو کشور در صنایع معدن، انرژی و فناوری اطلاعات را برای توسعه همکاری‌های اقتصادی به کار گرفت؟

آفریقای جنوبی و ایران هر کدام دارای مزیت های نسبی و رقابتی قوی در زمینه معدن، انرژی و صنایع فناوری اطلاعات هستند. به عنوان مثال در زمینه معدن، آفریقای جنوبی با توجه به موهبت معدنی اش مثل مهندسی و اکتشاف معدن، دارای تجربه و تخصص گسترده ای در این زمینه است.

ایران نیز به همان اندازه دارای منابع و مهارت و تجربه های عالی در زمینه بهره مندی از مواد معدنی مانند طراحی جواهرات است. کشورهای ما می توانند تجربه و تخصص جمعی خود در این زمینه را گرد هم آورند و فرصت هایی را برای تجارت، توسعه مهارت ها، بازاریابی و طراحی مهندسی ایجاد کنند.

آیا زمینه‌های جدیدی برای همکاری در زمینه‌های اقتصادی، نظیر کشاورزی و صنایع غذایی، بین دو کشور وجود دارد؟

بله. کشاوری و صنایع غذایی دو تا از بخش های مهمی هستند که می توانند فرصت هایی را در تجارت بین آفریقای جنوبی و ایران به وجود بیاورند. اطلاع دارم که برخی از شرکت های آفریقای جنوبی و ایران علاقه خود را برای صادرات محصولات کشاورزی بین دو کشور ابراز کرده اند و همچنین نگاهی به فرصت های صنایع تبدیلی کشاورزی دارند.

آیا زمینه‌های همکاری در حوزه گردشگری فرهنگی بین ایران و آفریقای جنوبی وجود دارد؟

آفریقای جنوبی و ایران کشورهایی زیبا با تاریخ شگفت انگیز هزارن ساله هستند. این جنبه از کشورهای ما، برای مثال تاریخ، میراث، آب و هوای مکمل یکدیگر، و سیستم های دانشی، درهای بسیاری را برای مشارکت و همکاری عمیق تر می گشاید. باعث خوشحالی من است که می بینم ایرانی های بیشتری به عنوان گردشگر خصوصا در تعطیلاتی مانند نوروز به آفریقای جنوبی سفر می کنند.

همچنین تعداد دانشجویان پسا دکتری که وارد دانشگاه های آفریقای جنوبی می شوند رو به فزونی است. همین طور شاهد افزایش تعداد شهروندان آفریقای جنوبی بوده ایم که برای گردشگری، تفریح و تجارت به ایران سفر می کنند. این ارتباطات مردمی باید گسترش یابد.

چگونه می‌توان همکاری‌های علمی و دانشگاهی بین ایران و آفریقای جنوبی را در موضوعاتی مانند نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی توسعه داد؟

حوزه های نانوتکنولوژی و بیوتکنولوژی بخش های مهمی در همکاری های دوجانبه ما هستند. باز هم باید گفت که آفریقای جنوبی و ایران دارای مزیت های نسبی و رقابتی عالی در این بخش ها هستند که باید مورد بررسی قرار گیرد.

کارهای زیادی انجام شده و توافق نامه هایی برای گرد هم آوردن شرکت های ایرانی و آفریقای جنوبی در این زمینه ها به امضا رسیده است. همکاری در این زمینه‌ ها برای مثال در ایجاد ظرفیت‌ و تاب‌ آوری کشورهایمان در برابر همه ‌گیری‌ هایی مانند کووید-۱۹ مهم است.

چه توافق‌نامه‌ها و تفاهم‌نامه‌های علمی و دانشگاهی جدیدی بین دو کشور در دست اجرا است؟

برخی از زمینه های فعال همکاری بین آفریقای جنوبی و ایران در حوزه علم و فناوری است. تفاهم نامه های دیگری که در آخرین کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی مورد ملاحظه قرار گرفتند و قرار بود که در سفر رسمی مقامات ایرانی که به تعویق افتاد به امضا برسد، شامل تفاهم نامه هایی در زمینه های تجارت، کشاورزی، حمل و نقل، محیط زیست، آموزش عالی، سلامت، همکاری های آبی، هنر و فرهنگ، زنان، جوانان و افراد دارای معلولیت می شد.

آیا زمینه‌های مشترکی برای همکاری در حوزه تحقیقات علمی و نوآوری بین دانشگاه‌های دو کشور وجود دارد؟

زمینه قابل توجه همکاری بین دانشگاه های دو کشور، تبادل مستمر دانشجویان پسا دکتری در زمینه های علم و نوآوری بوده است. دامنه وسیعی برای تحقیقات علمی و نوآوری بین دانشگاه ها و بین سایر موسسات خصوصی و دولتی در این زمینه ها وجود دارد.

با توجه به عضویت ایران و آفریقای جنوبی در گروه بریکس، چگونه می‌توان همکاری‌های چندجانبه در این گروه را تقویت کرد؟

ایران در تاریخ 1 ژانویه 2024 به عضویت بریکس درآمد. همانطور که احتمالا می دانید، برکیس گروهی از کشورهای عمدتا جنوب جهانی با هدف مشترک همکاری برای توسعه کشورها و مناطق خود و پاسخگویی به چالش های مشترک پیش روی بشریت (همچون تغییرات آب و هوایی، ظرفیت سازی و تاب آوری برای مقابله با پاندمی ها، و ارتقای یک نظام بین المللی روابط بین دولی مبتنی بر احترام به حاکمیت حقوق بین‌الملل و حقوق بشر) می باشد. بریکس فرصتی را در اختیار اعضای خود قرار می دهد تا در سطوح دوجانبه و چندجانبه با یکدیگر همکاری و این اهدف را دنبال کنند.

روابط ورزشی بین ایران و آفریقای جنوبی را چگونه ارزیابی می کنید؟ در چه رشته های ورزشی پتانسیل بالایی برای تبادل و همکاری بین دو کشور وجود دارد؟

این سوال مهمی است. ما به عنوان مردم آفریقای جنوبی، می دانیم که ورزش چگونه می تواند نقش مهمی در اتحاد ملت و تقویت انسجام ملی ایفا کند. ورزش همچنین می تواند نقشی کلیدی در تقویت ارتباطات و تبادلات مردمی بین کشورها ایفا کند. هم آفریقای جنوبی و هم ایران، هر دو دارای سنت ها و فرهنگی های ورزشی مستحکمی هستند. این حوزه بالقوه همکاری ما به طور کامل مورد بررسی قرار نگرفته است که باید این طور بشود!

برای آینده روابط ایران و آفریقای جنوبی چه چشم‌اندازی متصور هستید؟ مقامات دو کشور چه اقداماتی می‌توانند برای ارتقای سطح روابط انجام دهند؟

همان طور که پیش تر گفتم، آفریقای جنوبی و ایران روابط بسیار خوبی دارند که این روابط شکل گرفته از تاریخ مشترک ما در تلاش برای آزادی، عدالت، صلح، همکاری و توسعه است. بنابراین، ما واقعا هیچ چالش سیاسی بینمان نداریم که بتواند در روابط دوجانبه ما ایجاد مانع کند. این وضعیت فرصت بزرگی را در اختیار ما قرار می دهد تا بررسی کنیم که چگونه می توانیم از این روابط عالی بهره کامل ببریم و همکاری خود را در زمینه های دیگری مثل تجارت، کشاورزی، حمل و نقل، محیط زیست، آموزش عالی، علم و نوآوری، سلامت، همکاری های آبی، هنر و فرهنگ، زنان، جوانان و افراد دارای معلولیت، تعمیق ببخشیم.

ما باید مبادلات هرچه بیشتر بین دو کشور را در زمینه های ذکر شده در بالا تشویق کنیم. ما همچنین می بایست از عضویت خود در سازمان هایی مانند بریکس نهایت استفاده را ببریم و همکاری های بیشتر را بررسی کنیم.

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin