آیین گرامیداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و روز زبان فارسی با همکاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد سعدی با گشایش تالار استادِ زندهیاد مجتبی مینوی به دست حسن انوری آغاز شد.
به گزارش آوا دیپلماتیک، در این مراسم نظام الدین زاهدی سفیر تاجیکستان در سخنانی به اهمیت زبان فارسی در سرنوشت تاریخی مردمان فارسیزبان پرداخت.
او در آغاز، این روز را به حاضران، فارسیزبانان جهان و علاقهمندان به زبان فارسی تبریک گفت و آرزو کرد که این زبان همچنان بالنده بماند و «کاخ بلند نظم» که فردوسی آن را بنیان نهاده است، جاودانه و استوار باقی بماند. زبان فارسی گنجینهای ارزشمند، تقسیمناپذیر و میراث مشترک اقوام ایرانزمین است؛ زبانی که در طول تاریخ همواره بیانگر هویت و چیستی مردمان این سرزمین بوده است. با همین زبان بود که بزرگان ادب و فرهنگ، از رودکی و فردوسی گرفته تا ابنسینا، خیام، سعدی، جامی و بسیاری دیگر، آثار جاودانهای پدید آوردند که امروز بخشی از میراث فرهنگی جهان به شمار میآید.
وی تأکید کرد که زبان مشترک فارسی در طول تاریخ پاسدار حافظه تاریخی، فرهنگ، آیینها و ارزشهای مردمان فارسیزبان بوده است. این زبان در دورههای دشوار تاریخی که هویت معنوی و ملی مردمان این سرزمین با تهدید روبهرو بود، توانست نقش خود را بهخوبی ایفا کند.
او برای تأیید این سخن به قرون نخستین پس از ورود اسلام اشاره کرد و گفت: در آن زمان بسیاری از ملتها که تمدنهای کهنی داشتند، پس از پذیرش اسلام زبان و هویت فرهنگی خود را از دست دادند؛ اما مردمان ایرانزمین در عین پذیرش اسلام، زبان و فرهنگ خود را حفظ کردند و حتی نقش مهمی در شکوفایی تمدن اسلامی ایفا کردند. به گفته او، در این روند، زبان فارسی یکی از مهمترین ارکان حفظ هویت فرهنگی ایرانزمین بود.
این دیپلمات تاجیک همچنین به نقش حکومت سامانیان در رونق و شکوفایی زبان فارسی اشاره کرد و گفت که در این دوره ادبیات فارسی نو به اوج رسید و با نبوغ فردوسی و سرایش شاهنامه، «کاخ بلند و استوار نظم فارسی» بنیان نهاده شد.
او افزود که در قرون بعد نیز، با وجود تهاجمهای پیدرپی به سرزمینهای ایرانی، زبان فارسی همچنان به عنوان زبان علم، ادب و فرهنگ باقی ماند. حتی بسیاری از سلسلههای حاکم که ایرانیتبار یا فارسیزبان نبودند، در برابر شکوه زبان فارسی سر تعظیم فرود آوردند و آن را زبان فرهنگی و ادبی خود قرار دادند.
سفیر تاجیکستان در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت زبان تاجیکی در دوران اتحاد جماهیر شوروی اشاره کرد و گفت که در آن دوره، زبان تاجیکی که شاخهای از زبان فارسی است با محدودیتهایی روبهرو شد. با این حال، اندیشمندان و روشنفکران تاجیک برای حفظ زبان و هویت فرهنگی خود تلاش کردند. از جمله صدرالدین عینی با نگارش آثار علمی و ادبی، نقش مهمی در اثبات پیوند زبان تاجیکی با زبان و ادبیات فارسی و حفظ هویت فرهنگی تاجیکان ایفا کرد.
به گفته او، این تلاشهای فرهنگی سرانجام به ثمر نشست و در سال ۱۹۲۹ جمهوری تاجیکستان در چارچوب اتحاد شوروی تأسیس شد؛ هرچند فشارها بر زبان تاجیکی در دورههایی ادامه داشت.
نظام الدین زاهدی در پایان سخنان خود تأکید کرد که زبان فارسی همچنان عامل پیوند میان مردمان فارسیزبان در کشورهای مختلف است و میراث فرهنگی مشترکی را شکل میدهد که باید برای حفظ و گسترش آن تلاش کرد.






