به گزارش آوا دیپلماتیک، روزنامه اصلاح طلب اعتماد، گفتگویی با لوان جاگاریان، سفیر روسیه در ایران انجام داده که در ادامه می خوانید:
محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران در پایتخت روسیه مهمان سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این كشور است. سفری كه لوان جاگاریان، سفیر روسیه در ایران در گفتوگوی اختصاصی با «اعتماد» آن را مهم ارزیابی كرده اما به بیان كلیات درباره پروندههای روی میز رایزنیهای دو طرف اكتفا میكند. به گفته جاگاریان تبادل نظر درباره طیف وسیعی از موارد دو جانبه و بینالمللی به شمول همكاری در پرونده سوریه و یمن و سایر موارد منطقهای محورهای مورد بحث در این سفر را شامل میشود. جاگاریان از اكتبر سال 2011 به عنوان سفیر فدراسیون روسیه در جمهوری اسلامی ایران كار خود را آغاز كرده است. در زمره معدود سفرای كشورهای خارجی در ایران است كه زبان فارسی را به سهولت صحبت میكند و البته شاید بخشی از این مهارت نتیجه سالها كار دیپلماتیك در كشور همسایه و همزبان افغانستان باشد. زمانی كه از او سوال میكنم آیا یادگیری زبان كشور محل ماموریت برای تمام دیپلماتهای روس اجباری است با خنده میگوید از اینكه الزامآور باشد، خبر ندارم اما در سفارتخانه روسیه در ایران همه به زبان فارسی مسلط هستند و اگر نباشند حضورشان در ایران چه فایدهای دارد؟ در مقایسه با سفرای سایر كشورها در ایران برخورد صمیمانهتری با ما داشت و پس از اتمام مصاحبه با پذیرایی از ما با قهوه به خنده گفت: ما میگوییم اگر قهوه بنوشیم، جنگ نمیشود. گفتوگو با جاگاریان با توجه به پاسخهای رسمی، دیپلماتیك و بسته او آسان نیست. اندك تحقیقی پیش از انجام مصاحبه و سرك كشیدن به مصاحبههای دور و نزدیك دیگر رسانهها با او نشان میدهد كه به پرسشهای متداول پاسخهای همواره یكسان داده است. هر خبرنگاری كه از او درباره چرایی رابطه حسنه روسیه با رژیم اسراییل سوال كرده باشد بیشك این پاسخ صریح را دریافت كرده كه جمهوری اسلامی ایران هم با یك تا دو كشوری كه ما با آنها اختلاف داریم، رابطه حسنه دیپلماتیك دارد و این خاصیت دیپلماسی است. این دیپلمات ارشد روسیه گلایههای خود را از فضای رسانهای ایران دارد و معتقد است كه برخی رسانههای ایرانی در پوشش اخبار كشورهای غربی سریعتر عمل میكنند تا كشورهای بلوك شرق. با این همه این گلایه باعث نمیشود كه از محافظهكاری دیپلماتیك در پاسخ به سوالها فاصله بگیرد. جاگاریان به خوبی حساسیتهای فضای عمومی در ایران نسبت به روسیه را میداند و با علم به این حساسیتها و علامت سوالها میگوید كه برخی رسانههای فارسیزبان جریان اپوزیسیون ایران تمام تلاش خود را برای تخریب رابطه مسكو و تهران به كار بستهاند. لوان جاگاریان در پاسخ به چند سوالی كه در متن مصاحبه قید نشده، تاكید كرد كه به دلیل حساسیت موضوع و رصد روابط دو جانبه ایران و سایر كشورها توسط كشور ثالث ترجیح میدهد، سكوت كند.مشروح گفتوگوی «اعتماد» با سفیر فدراسیون روسیه در تهران همزمان با سفر محمدجواد ظریف، وزیر خارجه كشورمان به روسیه به شرح زیر است.
مصاحبه را از بهروزترین سوژه در رابطه ایران و روسیه آغاز كنیم و آن هم بحث پرونده ایران در شورای امنیت و تلاشهای دولت ایالات متحده امریكا برای تمدید تحریمهای تسلیحاتی ایران پس از اكتبر سال جاری است. میدانیم كه دولت ترامپ با دو سناریو طرح قطعنامه جدید برای تمدید این تحریمها و ادعای حضور در قطعنامه 2231 به عنوان عضو توافق هستهای به دنبال ممانعت از برداشته شدن تحریمهای تسلیحاتی ایران طبق برجام است. آیا روسیه تصمیم خود برای مخالفت عملی با این تلاش دولت امریكا را گرفته است؟ میدانیم كه برخورداری روسیه از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل انتظارها از این كشور در تهران را بالا برده است.
ما در سطوح مختلف و به طور مكرر تاكید كردهایم كه سرسختانه مخالف این اقدام ایالات متحده امریكا هستیم. امریكا بیش از دو سال پیش از توافق هستهای خارج شد و از منظر حقوقی هیچ حقی برای بازی در این زمین ندارد. ما این اقدامهای ایالات متحده را غیرقانونی میدانیم. ما به طور واضح و روشن چندین بار به امریكاییها اعلام كردیم كه از این ابتكار بیاساس و غیرقانونی حمایت نمیكنیم. البته نه تنها حمایت نخواهیم كرد بلكه آن را شدیدا محكوم میكنیم.
در محكومیت این اقدام در صحنه میدانی در شورای امنیت از حق وتوی خود به نفع توافقی چندجانبه به اسم برجام استفاده میكنید؟
احتمال همه چیز وجود دارد. امریكاییها نیز به خوبی این مساله را میدانند. ما نمیتوانیم و تاكید میكنم نمیتوانیم به هیچ وجه از اقدامهای غیرقانونی امریكا كه برخلاف قوانین بینالمللی است، حمایت كنیم.
در این زمینه مشورتی با شركای اروپایی حاضر در برجام برای اتخاذ رویكردی واحد داشتید و دارید؟
ما در سطوح دو جانبه و چند جانبه در مسكو و نیویورك این تماسها را برقرار كرده و ادامه میدهیم. البته موضع روسیه برای آنها واضح و روشن است اما اروپاییها هم نقش بسیار مهمی دارند. جوزپ بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به صراحت اعلام كرده كه ایالات متحده امریكا دیگر عضو برجام نیست و این مساله برای اروپاییها نیز واضح و روشن است. ما آنها را قانع میكنیم كه از روسیه حمایت كنند. امیدوار هستیم كه از حمایت دوستان چینی هم برخوردار شویم.
بحث همكاری تسلیحاتی و تجارت نظامی میان تهران و مسكو با پایان تحریم تسلیحاتی ایران پس از اكتبر بسیار مطرح است. آیا تاكنون صحبتی در این باره با هم داشتهایم؟
اگر طرف ایرانی پیشنهاداتی در این باره داشته باشد و آن را مطرح كند، روسیه به طور جدی و با دقت آن را پیگیری خواهد كرد.
هنوز پیشنهادی نشده است ؟
خبر رسمی در این زمینه تاكنون ندارم.
بحث اقدامهای یكجانبه امریكا و پشت پا زدن به تعهدات بینالمللی تنها مختص به چین، برجام یا روسیه نیست. روسیه به عنوان كشوری كه از وزن سیاسی در شورای امنیت برخوردار است برای مقابله با این یكجانبهگرایی چه برنامهای دارد؟
ایالات متحده امریكا از مدتها پیش از تعهدات بینالمللی خود یك به یك عقبنشینی كرده و بر پایه ادعاهای بیپایه و اساس روسیه و چین را متهم میكند. امریكا تعهداتش را نقض میكند و ما این سیاست نادرست را محكوم میكنیم. در چند روز اخیر دست به تهدید و تحریم دیوان بینالمللی زدند كه این حركت هم مانند بسیاری از تصمیمهای قبلی غیرقانونی است. امریكاییها حق ندارند چنین نهاد مستقل بینالمللی را تهدید یا تحریم كنند اما وقتی كه نمیتوانند برای اقدامهای خود دلایل مستدل و مستند بیاورند از زبان تهدید، فشار و تحریم استفاده میكنند كه این رویكرد به هیچ وجه قابل قبول نیست. یك بار دیگر تاكید میكنم كه در این زمینه موضع كشورهای اروپایی بسیار مهم است. اروپاییها میبینند و میدانند كه دونالد ترامپ و دولت او به تعهدهای بینالمللی خود پایبند نیستند. به علاوه میتوانم اضافه كنم كه ایالات متحده از میزبانی سازمان ملل متحد سوءاستفاده میكند. مثلا آنها ملكهای روسیه را در نیویورك ، واشنگتن و سانفرانسیسكو به شكل غیرقانونی مسدود كردهاند. رویكردهای اینچنینی نشان میدهد كه آنها هیچ احترامی به حقوق بینالملل نمیگذارند.
اگر اروپا به هر دلیلی از ایران و برجام فاصله گرفته و به امریكا نزدیك شود این احتمال وجود دارد كه روسیه تصمیم انفرادی در شورای امنیت بگیرد؟ میدانیم كه اروپاییها برخلاف نظر چین و روسیه، مكانیسم حل و فصل اختلاف در برجام را فعال كردهاند.
تا آنجا كه ما اطلاع داریم 3 كشور اروپایی كه حالا باید آنها را پس از برگزیت E2+1 (بریتانیا + فرانسه و آلمان) خواند با این تصمیم امریكا موافقت نكردند. اما از طرف دیگر اروپاییها از تصمیمهای اخیر ایران مبنی بر عقبنشینی از تعهدات برجامی انتقاد میكنند. البته ما هم به عنوان روسیه از این تصمیم ایران راضی نیستیم اما درك میكنیم كه ایران چاره دیگری نداشت و حركت تهران جوابی به اقدامهای غیرقانونی امریكاست. ما همچنان امیدوار هستیم كه ما و چین در كنار 3 كشور اروپایی بتوانیم با هم تلاشهای خود را ادامه داده و برای حفظ برجام در مسیری مشترك و منسجم حركت كنیم.
ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه در اظهاراتی به ایران توصیه كرده بود كه در مسیر برجام محتاط باشد چرا كه اگر ایران از این توافق خارج شود دیگر هیچكس در سطح بینالمللی به یاد نمیآورد كه ایالات متحده امریكا ابتدا به ساكن این توافق را نقض كرد. همزمان گفته میشود كه روسیه نسبت به تداوم نظارتها بر برنامه هستهای ایران به تهران مشورتهایی داده است. شما تا چه اندازه نگران واكنش بینالمللی به خصوص آژانس بینالمللی انرژی اتمی به گامهای معكوس برجامی ایران هستید؟
این موضوعی كه شما مطرح میكنید، حساس است اما تا این اندازه میتوانم بگویم كه ما تماسهای منظم در تهران، مسكو و وین درباره برجام داریم. البته با دوستان ایرانی خود مشورت میكنیم و آنها هم به مشورت كشور دوست روسیه احتیاج دارند اما ترجیح میدهیم كه این مسائل را فعلا و در این مقطع در پشت پرده ادامه بدهیم.
روسیه برای هر گونه مذاكره با امریكا اعلام آمادگی كرده و راهكارش توسل به دیپلماسی است. همواره این سوال وجود دارد كه چرا ما هیچگاه شاهد واسطهگری خاصی میان تهران و واشنگتن از سوی مسكو نبودیم؟ آیا اختلافهای شما با امریكا سد است یا وزن روسیه را كافی نمیدانید؟
این قضاوت نادرست است؛ ما در تماسهای خود با امریكاییها چه در واشنگتن و چه در جاهای دیگر همواره تلاش كردهایم آنها را قانع كنیم كه از سیاستهای خصمانه نسبت به ایران خودداری كنند.
فرانسه با سایر كشورهای اروپایی حاضر در برجام قبل از خروج امریكا از این توافق سفرهایی به واشنگتن برای قانع كردن ترامپ به ماندن در برجام داشتند. آیا روسیه هم در آن مقطع تلاش یا رایزنی خاصی انجام داد؟
بله، چندین بار به امریكاییها در این زمینه پیام دادیم اما متاسفانه امریكاییها نه فقط از برجام بلكه از قرارداد دو جانبه با روسیه هم عقبنشینی كردند. آنها از توافقنامه پاریس هم خارج شدند، كمكهای خود به سازمان بهداشت جهانی هم قطع كردند. حقیقت این است كه همه در سطح بینالمللی از این اقدامهای دولت ترامپ ناراحت و ناامید میشوند و حتی متحدان اروپایی امریكا هم ناراضی هستند.
سطح رابطه تجاری میان ایران و روسیه در بسیاری از مقاطع راضیكننده نبوده است. شما در یكی از مصاحبههای خود ابراز امیدواری كرده بودید كه امضای قرارداد همكاری با اوراسیا به افزایش سطح این رابطه تجاری كمك بكند. آیا پیشرفتی در این خصوص صورت گرفته است؟
هنوز نه اما دلیل این عدم پیشرفت كاملا مشخص است. وضع فعلی اجازه نمیدهد كه رفت و آمدها بیشتر شود. قرار بود كه در ماه ژوئن در روسیه جلسه كمیسیون مشترك دو كشور برگزار شود كه به دلیل وضعیت كرونا به تاخیر افتاد. اما ما امیدوار هستیم كه پس از عادی شدن اوضاع بتوانیم كمیسیون مشترك را در روسیه برگزار كنیم. خوشبختانه مسوولان مربوطه در هر دو كشور تلاش میكنند، كارهای دو جانبه در بعد اقتصادی پیشرفت داشته باشد.
آیا در استفاده از ارز ملی پیشرفتهایی میان دو كشور صورت گرفته است؟
از ارز ملی میتوانیم استفاده كنیم اما بهتر است كه درباره این موضوع حساس وارد جزییات بیشتری نشویم. میدانیم كه كشور ثالثی در این میان است كه تمام همكاریهای دو جانبه ایران با سایر كشورها را دنبال میكند لذا دلیلی ندارد كه به آنها اطلاعات بیشتری داده شود.
سوریه به پرونده مشترك همكاری میان ایران و روسیه تبدیل شده است. اخیرا برخی منابع خبری درباره طرح ایران و روسیه برای بركناری بشار اسد دست به خبرسازی زدند كه البته قویا تكذیب شد. با پایان تقریبی مرحله نظامی در پرونده سوریه آیا باید انتظار تغییر در سطح همكاریهای تهران و مسكو را داشته باشیم؟
اخباری كه در فضای مجازی منتشر میشود شاید منبعث از اخبار بیبیسی فارسی یا رادیو دیروز (طعنه به رادیو فردا) باشد. این رسانهها به خصوص رادیو دیروز یا حتی پریروز تلاش میكنند كه به رابطه دوستانه ایران و روسیه لطمه وارد كنند. ما در سطوح مختلف اخبار درباره تفاهم برای بركناری بشار اسد را تكذیب كردیم. ما بشار اسد را رییسجمهور قانونی جمهوری عربی سوریه میدانیم. روسیه و جمهوری اسلامی ایران از دولت حقوقی حمایت میكنند. حضور نظامی روسیه و ایران در سوریه قانونی است اما حضور نظامی دیگر كشورها غیرقانونی است. ایران و روسیه در این پرونده همكاریهای مشترك بسیار خوبی با هم داشتند و در مصاحبههای مختلف مسوولان عالیرتبه هر دو كشور راجع به این موضوع با هم صحبت كردند و امیدوار هستیم كه به زودی شاهد ادامه روند سیاسی در ژنو درباره قانون اساسی جمهوری عربی سوریه باشیم. سوریه پس از پایان مناقشه نظامی به بازسازی اقتصادی نیاز دارد و شكی وجود ندارد كه همكاری ما با ایران پس از این دوره هم حفظ خواهد شد البته نه فقط در خصوص سوریه بلكه درباره یمن هم. چندی پیش آقای خاجی با همتای روس خود درباره یمن هم رایزنیهایی داشت. ما و ایران درباره افغانستان و خزر هم تماسهایی با هم داریم. ایران و روسیه حوزههای بسیاری برای توسعه همكاری دو جانبه با هم دارند.
اسراییل مرتبا ادعا میكند كه به مقرهای حامی نیروهای ایران در سوریه حمله كرده است. آیا در این باره به اسراییلیها فراتر از مخالفت شفاهی هشداری یا تذكری دادهاید؟ به هرحال این تحركات میتواند دستاوردهای ایران و روسیه و حتی تركیه در قالب ابتكار آستانه را زیر سوال ببرد.
بله؛ ما چندین بار به اسراییلیها تذكر دادیم كه باید به حاكمیت سوریه احترام بگذارید. ما روابط خوبی با اسراییل داریم اما تاكید میكنیم كه همكاری خوب روسیه و اسراییل بر ضد هیچ كشور ثالثی نیست. ما همواره در این زمینه شفاف هستیم.
وقتی حضور گسترده نظامی روسیه در سوریه را در كنار حملات ادعایی اسراییلیها میگذاریم این پرسش مطرح میشود كه آیا اسراییلیها برای پرهیز از برخورد با نیروهای روس حملات خود را از قبل به دولت شما اطلاع میدهند؟
طبیعی است كه اسراییلیها مایل نیستند به نیروهای روسیه ضرری وارد بكنند. البته یك بار این اتفاق رخ داده و روسیه 32 نفر را از دست داد. مسكو به شدت از این اقدام اسراییل انتقاد كرد. پس از آن هشدار بسیار محتاطانه عمل كردند.
نسبت به هدف قرار دادن نیروهای ارتش سوریه هم این میزان حساسیت را دارید؟
بله، نیروهای سوری در زمین خود هستند و اسراییل حق حمله به آنها را ندارد.
هیچگاه پیام مستقیمی از اسراییل از طرف روسیه به ایران داده شده است؟
به هر حال اسراییل از حضور نیروهای حامی ایران در سوریه نگران است و روسیه همواره تلاش میكند كه برخوردی میان اسراییل و نیروهای تحت حمایت ایران صورت نگیرد و فاصلهای میان آن دو وجود داشته باشد.
برنامه نظامی روسیه برای سوریه چیست؟ شنیده میشود كه روسیه به دنبال حفظ پایگاههایی در سوریه است؟ آیا برای حضور نظامی بلندمدت در سوریه آماده میشوید؟
دولتهای سوریه و روسیه هر دو در این باره تصمیم میگیرند. در حال حاضر نیاز به ادامه حضور نیروی نظامی روسیه احساس میشود چراكه مبارزه با نیروهای تروریستی در سوریه پایان نیافته است.
نگاه روسیه به مذاكره امریكا و طالبان چیست؟ روسیه مانند بسیاری از كشورهای منطقه همواره از خروج مسوولانه نیروهای خارجی از افغانستان سخن گفته است. آیا خروج فوری نیروهای امریكایی از افغانستان را تهدیدی برای امنیت این كشور و منطقه نمیدانید؟
روسیه از توافقنامه میان طالبان و امریكا در دوحه استقبال كرد و فرستاده ویژه رییسجمهور روسیه در پرونده افغانستان در مراسم امضای این توافقنامه حضور داشت. ما با امریكا در فرمت چهارجانبه با حضور چین و پاكستان در مساله افغانستان مشاركت میكنیم. البته ما طرفدار خروج نیروهای امریكایی از افغانستان هستیم و امیدواریم كه آقایان اشرف غنی و عبدالله بتوانند هیات مشتركی را برای راهاندازی مذاكره با طالبان تشكیل بدهند اما این موضوع دشوار است چرا كه طیف اختلاف نظرها میان طالبان و كابل وسیع است. به دلیل همین اختلافهاست كه آقای زلمی خلیلزاد به طور مكرر در سفر به كشورهای مختلف منطقه از پاكستان تا افغانستان و قطر است. ما طرفدار هر چه سریعترحل مناقشه افغانستان هستیم و امیدوار هستیم كه افغانستان یك كشور بیطرف باشد كه روابط خوبی را با تمام همسایگان خود داشته باشد و به پایگاه تروریستها تبدیل نشود.
نگرانی از افزایش حضور داعش در افغانستان دارید؟
بله این تهدید بسیار جدی است كه ما هم نگران آن هستیم اما دوستان اروپایی ما اعتقاد دارند كه درباره این مساله اغراق میشود كه به نظر من این درست نیست.
سطح همكاریهای تهران و مسكو درباره افغانستان چگونه است؟ برخی اعتقاد دارند كه تهران و مسكو میتوانند این پرونده را به پرونده جدیدی برای همكاریهای منطقهای بیشتر تبدیل كنند.
ما موافق توسعه این سطح همكاری هستیم. در دیدار نزدیك وزرای خارجه ایران و روسیه در مسكو، مباحث سوریه، یمن و افغانستان مورد بحث و بررسی وزرای خارجه قرار میگیرد.
شما به نشست چهار جانبه با چین و روسیه و پاكستان درباره افغانستان اشاره كردید. آیا تلاش كردید ایران را وارد چارچوب بكنید؟
بله.
تلاشها به جایی نرسید؟
از وزارت خارجه ایران در این باره سوال كنید.
در سال انتخابات ریاستجمهوری در ایالات متحده هستیم. برخی از تحلیلگران تداوم حضور دونالد ترامپ در كاخ سفید را به نفع روسیه میدانند.
درباره اینكه چه كسی رییسجمهور ایالات متحده باشد، مردم امریكا تصمیمگیری میكنند. فدراسیون روسیه مانند امریكا نیست كه در امور داخلی كشورهای دیگر دخالت كند. هر فردی در این انتخابات برنده شود ما خواهان ادامه همكاری با او هستیم.
البته درباره اتهام دخالت روسیه در انتخابات 2016 امریكا حرفهای زیادی زده میشود و این ماجرا رییسجمهور مستقر ایالات متحده را تا پای استیضاح برد؟
در امریكا توفان، زلزله یا حتی تظاهرات ضدنژادپرستی مطرح میشود، روسیه را متهم میكنند. هر كسی نمیتواند مشكلات داخلی خود را حل كند، میگوید روسیه مقصر است.
اقدامهای یكجانبه امریكا و حملات مداوم ترامپ به روسیه و چین به نزدیكی بیشتر این دو كشور منتهی شده است؟
ما از مدتها قبل رابطه بسیار خوبی با كشور دوست چین داشتهایم و خواهیم داشت. سیاستهای امریكا تاثیری در این رابطه ندارد. چین یكی از مهمترین شركای سیاسی و تجاری ماست.
چین را رقیب خود در معادلات خاورمیانه نمیدانید؟ میبینیم كه چینیها از سیاست خارجی محافظهكارانه در حال فاصله گرفتن هستند و در غرب آسیا فعالتر عمل میكنند.
اصلا و ابدا؛ حتی آنها را همكار خود میدانیم. به خصوص درباره سوریه و بازسازی این كشور میتوانیم از چین كمك بسیاری بگیریم.
حضور اروپاییها در روند بازسازی سوریه را محتمل میدانید؟ میدانیم كه این بازسازی كار آسانی از منظر اقتصادی نیست.
متاسفانه اروپاییها چندین بار اعلام كردند تا زمانی كه بشار اسد در قدرت باشد به سوریه كمك نمیكنند. اروپا تحریمهای اقتصادی خود علیه سوریه را تمدید كرده است كه اصلا این موضوع قابل قبول نیست.
روسیه و ایران برای خروح از این بنبست با اروپا بر سر سوریه طرحی ندارند؟
برای بازسازی سوریه سرمایهگذاری هنگفتی نیاز است و بحران ویروس كرونا لطمهای به اقتصاد ایران و روسیه بود و طبیعتا ما نمیتوانیم به تنهایی این كار را انجام بدهیم. لذا باید رایزنیها با سایر كشورها و بحث و مشورت ادامه پیدا كند.
روسیه برای همكاری با امریكا در سوریه اعلام آمادگی كرده است. اصولا چه سطحی از همكاری در این پرونده مدنظر شماست؟
ما با امریكا در سوریه در مناطق شمال شرق سوریه همكاری داریم و سازوكاری تعریف كردیم تا خدای ناكرده رخداد نظامی میان نیروهای امریكایی و روس اتفاق نیفتد. در مجموع همكاریها در این زمینه سخت است چراكه هدف آنها بركناری بشار اسد است اما ما دولت او را دولت قانونی میدانیم. با این همه امیدوار هستیم كه امریكاییها و سایر مخالفان برای ادامه روند سیاسی در ژنو مشكلی ایجاد نكنند.
برداشته شدن معافیتهای تحریمی همكاری هستهای ایران با اعضای برجام مشكلی در روند همكاریهای ایران و روسیه ایجاد نكرده است؟
اگر اثر بگذارد غیرعینی خواهد بود. ما از نظر حقوقی برای ادامه همكاریهای هستهای با ایران مشكلی نداریم و به این همكاری ادامه میدهیم. البته احتمال دارد كه تغییراتی در سرعت این همكاری باشد اما در اصل تداوم آن خیر.
طرح روسیه برای تنشزدایی از خلیج فارس به نتیجه خاصی رسید یا مختومه شد؟
اصولا جمهوری اسلامی ایران طرح خود را دارد.
البته طرح ایران و روسیه همپوشانیهایی دارند؟
بله، اما در حال حاضر هر چند كشورهای عربی مخالفتی با طرح ما نكردهاند اما پیشرفتی هم در این زمینه صورت نگرفته است. با این همه روسیه برای پیشبرد این طرح آمادگی دارد.






