به گزارش آوا دیپلماتیک، نیکلاس هاپتون، سفیر سابق انگلیس در ایران، در گفتگو با شبکه «جی بی نیوز» استدلال کرد که ایران در طول درگیری های اخیر توسط ایالات متحده و اسرائیل دست کم گرفته شده و همچنان در موضع قدرت قرار دارد. او با به چالش کشیدن ادعای ترامپ مبنی بر باز بودن کامل تنگه هرمز، تأکید کرد که این آبراه به دلیل کنترل عملی سپاه پاسداران و ریسک بالای امنیتی برای شرکت های بیمه و کشتیرانی، به هیچ وجه در وضعیت عادی قرار ندارد.
صبح امروز، دونالد ترامپ مدعی شد که تنگه هرمز کاملاً باز است؛ ادعایی که تا حدودی تردید برانگیز به نظر می رسد. در این میان، رویکرد ایران چیست و چه راهبردی را دنبال می کند؟ با توجه به گزارش های منتشر شده مبنی بر توانایی تهران برای انسداد مجدد این آبراه، به نظر می رسد ایران بیش از آنچه در غرب تصور می شود، برگ های برنده در اختیار دارد. تحلیل شما در این زمینه چیست؟
فکر می کنم همان طور که همین الآن گفتید، ایرانی ها در طول این درگیری به طور مداوم توسط ایالات متحده و اسرائیل دست کم گرفته شده اند و آنها همچنان در موضع قدرت هستند. آنها عملاً کنترل بازگشایی واقعی تنگه هرمز را در دست دارند و رئیس جمهور ایالات متحده که به نظر می رسد اکنون، پس از شش هفته جنگ، دوباره ذائقه اش به سمت صلح متمایل شده است، ممکن است اعلام کند که تنگه هرمز کاملاً باز و آماده فعالیت تجاری است، اما اینجا بازگشایی یک سوپرمارکت مطرح نیست؛ بلکه با یک آبراه بسیار پیچیده روبرو هستیم.
وضعیت تنگه هرمز برای فعالیت های تجاریِ مساعد نیست؛ زیرا علی رغم اظهارات وزیر امور خارجه ایران مبنی بر باز بودن این آبراه، سپاه پاسداران اعلام کرده است که تردد تنها برای کشتی هایی مجاز است که از مسیرهای خاص در نزدیکی سواحل ایران و تحت نظارت نیروی دریایی سپاه عبور کنند. در واقع، آنها عبور و مرور را به کسب اجازه از سپاه مشروط کرده اند. بنابراین، شرایط به هیچ وجه عادی نیست و دو طرف همچنان با یکدیگر فاصله زیادی دارند.
آیا این امر نشان دهنده شکاف میان دولت و سپاه پاسداران در نحوه مدیریت تنگه هرمز است؟ آیا در حال حاضر دو کانون قدرت مجزا در این زمینه تصمیم گیری می کنند؟
من فکر می کنم همیشه پایگاه های قدرت متفاوتی در سیستم ایران وجود داشته است و باز هم می گویم، این موضوع همیشه به درستی درک نشده است. رهبر جمهوری اسلامی ایران که در ابتدای جنگ کشته شد، در رأس سیستم بود، آن سیستم شامل صداها و افراد تاثیرگذار بسیار متفاوتی بود؛ برخی موافق تعامل با غرب و برخی بسیار تندرو و انزواطلب بودند. آنچه اساساً در پی حمله اسرائیل و ایالات متحده به ایران و جنگی که پس از آن رخ داد اتفاق افتاده، این است که صداهای میانه روتر در سطوح بالا حذف شده اند. در واقع هرچند که شخصیت هایی مانند وزیر امور خارجه ایران موافق تعامل با غرب هستند، اما تندروها تصمیم گیرندگان اصلی هستند.
ایران با ایجاد محدودیت در خطوط کشتیرانی و بهره گیری از مین های دریایی در اعماق آب، تمامی ابزارهای فشار را در اختیار دارد. از این رو، در حالی که دونالد ترامپ مدعی پیروزی است، واقعیت های میدانی فراتر از این ادعاها به نظر می رسد.
بله، من فکر می کنم ایران در برخی جنبه ها با اعلام باز بودن تنگه، هوشمندانه عمل کرده است، زیرا اکنون بار مسئولیت بر عهده ایالات متحده است که محاصره کننده است، نه ایران؛ هرچند همان طور که گفتم، ایرانی ها هنوز به طور مؤثر بر آنچه از آنجا عبور می کند کنترل دارند و هیچ شرکت کشتیرانی، صرف نظر از آنچه رئیس جمهور ایالات متحده می گوید، در شرایط فعلی کشتی ها و ملوانان خود را به تنگه نخواهد فرستاد، زیرا هنوز ریسک بسیار بالایی برای کشتی ها وجود دارد. بنابراین فکر می کنم بله، ایران بسیار بیشتر از آنچه رئیس جمهور آمریکا مایل است، در موقعیت کنترل روایت قرار دارد.
من فکر می کنم این موضوع زمینه ساز گفتگوهای جدیدی است که امیدواریم به زودی در پاکستان آغاز شود. نکته مثبت این است که به نظر می رسد فرآیند دیپلماتیک در جریان است و طرفین برای بازگشت به میز گفتگو و احتمالاً مذاکره آمادگی دارند.
وقتی نوبت به هرگونه توافق احتمالی می رسد، با کمبود درک درست از نحوه تفکر ایرانی ها مواجه بوده ایم آیا آنها فقط سعی می کنند به نوعی صلح را در ظاهر حفظ کنند؟ تا چه حد می توانیم به هر توافقی که حاصل می شود اعتماد کنیم؟
مطمئناً سوءتفاهم های زیادی در مورد نحوه واکنش ایرانی ها وجود داشته است و به نظر می رسد این موضوع از همان ابتدا، یعنی از زمان شروع جنگ، مشهود بوده است. اروپاییهایی که در تهران سفارتخانه دارند، احتمالاً ایران را بهتر از ایالات متحدهای که از سال ۱۹۷۹ هیچ دیپلماتی در این کشور نداشته است، درک میکنند؛ حتی تمام کشورهای حوزه خلیج فارس به واشینگتن آمدند و توضیح دادند که اگر ایالات متحده به ایران حمله کند، چه اتفاقی خواهد افتاد. دقیقاً همان چیزی رخ داده است که پیشبینی میشد.
در داخل سیستم ایالات متحده، هزاران نفر متخصص ایران وجود دارند که بسیار مطلع هستند و به کاخ سفید توصیه کرده بودند که در صورت وقوع جنگ چه اتفاقی می افتد، اما واضح است که به حرف آنها گوش داده نشد. بنابراین فکر می کنم این یک جنبه ماجرا است.
اینکه آیا هر یک از طرفین می توانند به دیگری اعتماد کنند، البته یک چالش بزرگ خواهد بود و فکر نمی کنم در نهایت موضوع به “اعتماد” ختم شود؛ بلکه در نهایت به این ختم می شود که هر دو طرف تشخیص دهند که نوعی ثبات در منطقه و تا حدودی در نظر گرفتن منافع هر دو طرف، یک “واقعیت ناخوشایند” است که همه باید آن را بپذیرند؛ زیرا به نظر نمی رسد جمهوری اسلامی در این مرحله در حال فروپاشی باشد.
در خصوص رویکرد گذشته، هنگامی که توافق در سال ۲۰۱۵ حاصل شد، آن هم توافقی هسته ای جهت مهار تهدیدات و هم زمان بهره مندی ایران از رفع تحریم ها برای بازسازی متعارف اقتصاد خود بود؛ این ایالات متحده بود که از آن توافق خارج شد، پیش از آنکه ایران تعهدات خود را نقض کند. از این رو، فقدان اعتماد در هر دو طرف مشهود است؛ در حقیقت، دستیابی به یک توافق یا حداقل مصالحه ای که مانع از وقوع جنگ شود، ضروری است.






