به گزارش آوا دیپلماتیک، «میتسوگو سایتو» سفیر سابق ژاپن در تهران، در گفتگو با نشریه «بونگی شونجو پلاس» به تحلیل ابعاد نظامی-سیاسی حمله احتمالی به جزیره خارگ و راهبردهای دفاعی ایران پرداخت. این استاد دانشگاه «کوانسی گاکوین» همچنین با اشاره به تداوم نبرد، چالشهای غرب در پی کمبود ذخایر موشکی رهگیر را تشریح کرد.
در حالی که زمزمههایی از رایزنیهای دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن برای پایان دادن به درگیری ها به گوش می رسد، دونالد ترامپ از احتمال آغاز «عملیات زمینی» سخن می گوید. حضرتعالی با قریب به چهار دهه تجربه در خط مقدم دیپلماسی در خاورمیانه، چشم انداز این «عملیات محدود» را چگونه ارزیابی می کنید؟ با توجه به اینکه بسیاری از کارشناسان، چنین راهبردی را فاقد منطق نظامی می دانند، چرا آمریکا در حال حاضر چنین کارتی را روی میز گذاشته است؟
من همواره تأکید کرده ام که این «عملیات محدود» از نظر نظامی عقلانیت چندانی ندارد؛ شاید فقط ۱۰ تا ۲۰ درصد عقلانیت نظامی پشت آن باشد. دلیلش هم روشن است حتی در یک عملیات محدود، نیروهای آمریکایی در جایی پیاده می شوند که نیروهای ایرانی منتظر آنها هستند. این یعنی قطعاً نیروهای آمریکایی تلفات خواهند داشت این در حالی است که ایالات متحده به شدت نسبت به جان سربازانش حساس است.
دوم اینکه ایران هم دست بسته نمی ماند. ما احتمالاً درباره «جزیره خارگ» و «تنگه هرمز» صحبت خواهیم کرد. اگر آنها به پایانه نفتی خارگ – که ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آنجاست – حمله کنند، ایران بر اساس منطق بازی با حاصل جمع صفر، اگر خودش نتواند نفت صادر کند، اجازه نخواهد داد دیگران هم نفت صادر کنند. احتمال دارد تأسیسات نفتی کشورهای عربی همسایه را هدف قرار دهند. تخریب این تأسیسات بسیار خطرناک تر از مسدود کردن تنگه است؛ چون مسدود کردن را می توان پایان داد، اما تخریب یعنی حتی پس از جنگ هم بحران انرژی جهانی به دلیل نیاز به تعمیرات طولانی مدت ادامه خواهد داشت.
اما چرا ترامپ این کارت را بازی می کند؟ چون در حال حاضر «دلایل سیاسی» بر «عقلانیت نظامی» غلبه کرده است. ترامپ با سه فشار عمده روبروست. اول فشار داخلی، استراتژی نفتی ایران باعث شده قیمت بنزین در آمریکا ۳۰ درصد افزایش یابد و به همان نسبت محبوبیت ترامپ کاهش یافته است. این برای «انتخابات میان دوره ای نوامبر اصلاً خوب نیست. دوم برنامه سفر به چین، او قرار است در ۱۴ و ۱۵ ماه می به چین سفر کند. اگر تا آن زمان جنگ ادامه داشته باشد، موضع او در مذاکرات با چین ضعیف خواهد بود. او می خواهد قبل از سفر، تکلیف این پرونده را روشن کند. سوم کمبود ذخایر موشکی، این نکته بسیار مهمی است. به نظر می رسد ذخایر موشک های رهگیر آمریکا و اسرائیل در حال اتمام است.
واقعاً ذخایر موشک های رهگیر آن ها رو به پایان است؟
بله. ایران با استفاده از موشک های بالستیک، کروز و پهپادها به اسرائیل و پایگاه های آمریکا حمله می کند. اسرائیل و آمریکا ناچار هستند از موشک های رهگیر استفاده کنند. من از زمان شروع جنگ تردید داشتم که آیا آنها ذخایر کافی دارند یا خیر. سال گذشته در دیداری با مقامات امنیتی اسرائیل، وقتی درباره جایگزینی موشک ها پرسیدم، آنها فقط لبخند معناداری زدند. در مورد ارتش آمریکا، دو سیستم اصلی وجود دارد: پاتریوت و تاد.
تعداد زیادی پاتریوت به اوکراین ارسال شده است. سیستم تاد هم که برای رهگیری در خارج از جو است، در جریان درگیری های اخیر استفاده شد. گفته می شود در عرض ۱۲ روز، ۳۰ درصد کل ذخایر جهانی تاد ارتش آمریکا مصرف شده است! حالا که یک ماه از درگیری می گذرد، وضعیت بحرانی است. حتی آمریکا سیستم های تاد و پاتریوت خود را از کره جنوبی به خاورمیانه منتقل کرده که نشان دهنده کمبود شدید است. از نظر هزینه هم یک موشک تاد ۲۰ میلیارد ین (حدود ۱۳۰ میلیون دلار) قیمت دارد و سالانه فقط ۱۰۰ عدد تولید می شود، در حالی که موشک های ایرانی بسیار ارزان تر هستند. در واقع این نبرد فرسایشی برای آمریکا بازدهی بسیار اندکی دارد. لذا ترامپ تحت فشار است تا سریعاً جنگ را تمام کند. به همین دلیل احتمال عملیات زمینی را که قبلاً ۶۰ درصد می دانستم، اکنون به ۶۷ تا ۷۰ درصد افزایش می دهم؛ چون او خودش را در بن بست لفاظی هایش درباره خارگ گرفتار کرده است.
آقای قالیباف گفته است که «اگر می توانید بیایید، ما آمادهایم»؛ واکنش ایران به احتمال «عملیات پیاده سازی نیرو» چه خواهد بود؟
باید به استراتژی کلان ایران نگاه کنیم. هدف شماره یک آنها حفظ نظام جمهوری اسلامی است. ترور مقامات ارشد (مانند آنچه برای رهبری رخ داد) به معنای خدشه دار شدن اعتبار و وجهه آنها محسوب می شود. اگر این وجهه ترمیم نشود، هم در داخل و هم در میان کشورهای منطقه نفوذشان را از دست می دهند و این تهدیدی برای بقای نظام است. ایران می خواهد اعتبار خود را بازیابی کند.
تاکنون با حملات موشکی به اسرائیل سعی کرده اند نشان دهند که سیستم های دفاعی رقیب را اشباع کرده اند. اما در مورد آمریکا، ایران اکنون احساس می کند فرصتی طلایی نصیبش شده است. آنها عملاً آمریکا را «تحریک» می کنند تا وارد زمین ایران شود. این وضعیت مانند «پروانه ای است که خود را به آتش می زند». ایران لزوماً به دنبال جلوگیری از پیاده شدن نیرو در خارگ نیست؛ حتی اگر جزیره اشغال شود و مدافعانش کشته شوند، اگر ایران بتواند تلفات سنگین انسانی به ارتش آمریکا تحمیل کند، خود را پیروز میدان اعلام خواهد کرد. چون می دانند ترامپ در آستانه انتخابات چقدر به تلفات سربازانش حساس است.
یعنی ایران ترجیح می دهد آمریکا نیرو پیاده کند تا بتواند ضربه نهایی را بزند؟
دقیقاً. آنها آگاهانه می خواهند آمریکا را به تله بکشانند تا قدرت ضربه زنی خود را نشان دهند.
در صورت اعزام نیروی زمینی آمریکا و وقوع نبرد مستقیم، آیا این سناریو برای ایران صرفاً یک «فرصت» تلقی می شود یا پیامدهای منفی نیز به همراه خواهد داشت؟
اگر ایران نتواند تلفات قابل توجهی به آمریکا وارد کند، شکست برایش خواهد بود. اما خارگ دژی است که آنها سال ها برای دفاع از آن آماده شده اند. نکته مهم دیگر، «نقشه راه این عملیات است. برای رسیدن به خارگ، آمریکا باید از تنگه هرمز عبور کند. من معتقدم «سیگنال» اصلی شروع درگیری، مین گذاری توسط ایران خواهد بود.
طبق حقوق بین الملل (کنوانسیون لاهه)، اگر کشوری برای دفاع از خود اعلام کند که در منطقه ای مین ریخته است، این کار قانونی محسوب می شود. ایران احتمالاً اعلام خواهد کرد که برای دفاع، تنگه را مین گذاری کرده است. این یعنی ناوهای آمریکایی مجبور به توقف می شوند. مین گذاری، سنتی ترین و در عین حال کثیف ترین نوع جنگ دریایی است که ریسک عبور را برای ناوهای پهن پیکر آمریکایی به شدت بالا می برد.
برای پایان جنگ، هر دو طرف نیاز دارند که اعلام پیروزی کنند. «اعلام پیروزی» برای آمریکا و ایران چگونه تعریف می شود؟
برای ایران، پیروزی یعنی ترمیم وجهه. صرفاً اینکه خودشان به صورت درونی احساس کنند پیروز شدهاند کافی نیست؛ باید دستاوردی داشته باشند که جامعه بین المللی هم آن را به عنوان یک موفقیت واقعی برای ایران بپذیرد. در حال حاضر، به نظر می رسد به دلیل کمبود موشک های رهگیر اسرائیل، ایران توانسته در آن جبهه به نتایجی برسد و موشک هایش به هدف اصابت کنند.
من از ابتدا معتقد بودم که اگر ایران بتواند تا حد معینی به اسرائیل آسیب وارد کند، می تواند به جامعه جهانی بگوید که ما به طور کامل و مناسب انتقام گرفتیم و همانجا جنگ را تمام کند. در واقع، ایران لزوماً به دنبال جنگ ابدی نیست و لازم نمی بیند که هم زمان به آمریکا و اسرائیل پاسخی سخت بدهد؛ اگر به یکی از آنها ضربه کاری بزند، مأموریتش برای ترمیم وجهه به انجام رسیده است. همینطور اکنون که ترامپ خودش وارد معرکه شده و جنگ را پیش کشیده است. از دیدگاه ایران، این یک «فرصت طلایی» است. آنها با خود می گویند بسیار خب، حالا که خودت داوطلبانه جلو آمدی، پس به آمریکا هم ضربه می زنیم.
دقیقاً همین جای سناریوی من بسیار خطرناک می شود. ایران احتمالاً با یک برنامه ریزی دقیق و گام به گام پیش می رود تا حتماً به طرف آمریکایی خسارت و تلفات وارد کند. آنها می دانند که شاید نتوانند مانع عبور ناوگان از تنگه هرمز شوند، اما در فرآیند عبور، قطعاً تلفات می گیرند. در عملیات پیاده سازی نیرو در خارگ هم که نیروهای ایرانی کاملاً در موضع انتظار و کمین هستند، احتمال تلفات گرفتن بسیار بالاست.
اما مسئله حیاتی این است اگر ایران زیاده روی کند چه؟ اگر تعداد تلفات انسانی آمریکا از یک حد معین فراتر برود، دیگر نمی توان به سادگی ترمز جنگ را کشید. در جنگ، شما نمی توانید بگویید «خب، ۵۰ نفر از نیروهای دشمن را کشتیم، پس حالا بس است و برگردیم خانه»؛ نه! وقتی تلفات بالا برود، خون جلوی چشم طرف مقابل را می گیرد و سطح تنش به صورت تصاعدی بالا می رود. من اکنون به شدت نگران این هستم که آمریکا، حتی اگر خودش هم بخواهد، دیگر نتواند جنگ را متوقف کند.
البته من نمی خواهم طرفداری ایران را بکنم، اما وقتی ایران با این اعتماد به نفس می گوید اگر جرئت دارید بیایید، یعنی آمادگی بسیار بالایی کسب کرده است و بعید است که طرف آمریکایی بدون دادنِ تلفات سنگین از این معرکه خارج شود.
در چنین سناریویی، چنانچه ایران ضربه سهمگینی به اسرائیل وارد کرده و سپس عملیات خود را متوقف کند، آیا این اقدام به مثابه راه خروجی برای ایالات متحده نخواهد بود؟ به عبارتی، آیا واشینگتن می تواند با استناد به توقف حملات از سوی ایران، از پاسخ نظامی متقابل و گسترش درگیری اجتناب کند؟
اگر بخواهم خیلی صریح و بی پرده صحبت کنم، این می تواند برای آمریکا یک گزینه ایده آل باشد؛ یعنی متحدش (اسرائیل) ضربه بخورد و خودش مستقیماً وارد نبرد زمینی نشود. این یک نگاه بسیار سرد و واقع گرایانه در سیاست بینالملل است. البته هیچ مقام آمریکایی این را علنی نخواهد گفت چون بسیار غیراخلاقی به نظر می رسد، اما در خلوت خود ممکن است فکر کنند که اگر ایران با زدنِ اسرائیل راضی شود، برای آنها بهتر است اما مشکل بزرگ اینجاست که اسرائیل متوقف نمی شود! اسرائیل تصمیم گرفته که این بار تا انتهای مسیر برود. بنابراین حتی اگر جبهه آمریکا آرام شود، جبهه اسرائیل آرام نخواهد شد. چون آمریکا با اسرائیل پیوند استراتژیک دارد، ناچار است دوباره درگیر شود.
در نهایت، ما وارد وضعیتی می شویم که من به آن گل آلود شدن بازی می گویم. تا پیش از این، آمریکا و اسرائیل با موشک های رهگیر در یک فضای یک طرفه می جنگیدند؛ یعنی آنها می زدند و ایران فقط دفاع می کرد یا ضربات ایران رهگیری می شد. اما حالا که موشک های رهگیر آنها رو به اتمام است، آنها هم ضربات مستقیمی دریافت خواهند کرد. این یعنی یک «نبرد تن به تن و خونین» که در آن هر دو طرف ضربات سختی خواهند خورد. من فکر می کنم احتمال وقوع این سناریوی، روز به روز در حال افزایش است.






