همسر سفیر زیمبابوه در ایران، دوران کودکی خود را در میان چالشهای نبرد مردم کشورش برای آزادی گذرانده است. او که در زمینه برنامهریزی شهری و مدیریت کسبوکار تحصیل کرده، به دستاوردهای چشمگیری در زندگی شخصیاش رسیده است. این بانوی با نشاط و پرانرژی، با اشتیاق به بیان فرهنگ و آداب و رسوم زیمبابوه و تجربیاتش در ایران میپردازد. او بر اهمیت غذا بهعنوان ابزاری برای ایجاد پیوندهای اجتماعی و فرهنگی در کشورش تأکید دارد و امیدوار است دوستی و صمیمیتی که در ایران تجربه کرده، به دیگر خارجیها نیز تسری یابد.
گفتگوی اختصاصی آوا دیپلماتیک با خانم شلتا مونهای کوپمبا همسر سفیر زیمباوه در ایران
لطفاً بفرمایید که در کدام شهر زیمبابوه متولد شدهاید و دوران کودکی و جوانی خود را کجا و چگونه گذراندهاید؟
من در استان شرقی مانیکالند به دنیا آمدم و سال های اولیه زندگی خود را در آنجا گذراندم. آن دوران مصادف با نبرد ما برای آزادی بود، بنابراین من از دبستانی به دبستانی دیگر می رفتم. چون در حال فرار از جنگ بودیم، دوران ابتدایی را در هراره به پایان رساندم.
دوران دبیرستان من بعد از کسب استقلال، بسیار آرام تر و ساختارمند تر بود. پس از شش سال تحصیل در دبیرستان، برای رفتن به کالج به هراره برگشتم. در کالج پلیتکنیک هراره برنامه ریزی شهری خواندم و بعد از آن با برایت ازدواج کردم.
شغل پدرتان چه بود و چند خواهر و برادر دارید؟
پدر من اکنون یک معلم بازنشسته و دارای یک مغازه کوچک در محیط روستایی است که توسط مادرم اداره می شود. من پنج خواهر و چهار برادر دارم.
در دوران کودکی به چه بازیهایی مشغول بودید؟ آیا در دوران کودکی به هنر علاقهمند بودید؟ اگر بله، چه هنری؟
در دوران کودکی عاشق موسیقی بودم، نتبال بازی می کردم و به آشپزی علاقه داشتم. همچنین دوست داشتم که خودم لباسهایم را درست کنم.
مهمترین صنایع دستی شهر محل تولدتان شامل چه محصولاتی میشود؟
استانی که من از آنجا می آیم به حصیر بافی و سبد بافی شهرت دارد. بافندگان از الیاف پوست درخت بائوباب و رنگ های گیاهی استفاده می کنند. مردان نیز مصنوعات چوبی مانند ظرف میوه و دستبند لیوانی و گوشواره درست می کنند.
اولین بار چه زمانی از پختن غذا احساس غرور کردید؟
اینکه شما دختر باشید و فرزند اول خانواده، این یعنی آشپزی کردن یک اجبار است. در شش سالگی، آن زمان هایی که مادرم مشغول کارهای دیگر در مزرعه بود، من بلد بودم برای خواهر برادرم سدزا (اسم غذا) و گوشت درست کنم.
در بخش دوم زندگی ام یعنی بعد از ازدواج، یک شرکت کیترینگ راه اندازی کردم که در آن برای مراسم هایی مثل عروسی، ترحیم و مناسبت های دیگر آشپزی می کردم.
در چه رشتهای در دانشگاه تحصیل کردید؟
بعد از دبیرستان دیپلم برنامه ریزی شهری را اخذ کردم و سپس در رشته مدیریت کسب و کار از دانشگاه آمریکایی بن در آلمان فارغ التحصیل شدم. همچنین تحصیلات تکمیلی این رشته را در لندن گذراندم. در سال 2015 کارشناسی ارشد خود را در رشته بازرگانی به پایان رساندم.
وضعیت کنونی زنان زیمبابوه در عرصههای اجتماعی و سیاسی نسبت به سالهای گذشته چه تغییراتی داشته است؟
در زیمبابوه زنان و مردان دسترسی یکسانی به تحصیل و اشتغال دارند. جامعه زیمبابوه گام هایی را برای مهار خشونت خانگی برداشته است. بانوی اول ما، مادر آگزیلیا منانگاگوا (Mnangagwa Auxillia Amai) بسترهایی برای مناظره در سراسر کشور ایجاد کرد.
این مناظرات به زنان، مردان و کودکان این فرصت را داد تا به تفاوتهایشان بپردازند و دیدگاهشان را درباره علل و راه حل های کاهش خشونت در سطح خانواده بیان کنند. همه اعضای خانواده این اختیار را دارند که با منابع خشونت در خانواده مقابله کنند. قانون 5:16 خشونت خانگی در زیمبابوه، کمک شایانی به محافظت از زنان در برابر انواع خشونت کرده است. از جنبه سیاسی، دولت زیمبابوه اقداماتی برای اطمینان از حضور زنان در پارلمان انجام داده است.
قانون اساسی زیمبابوه در سال 2013، سهمیه 33 درصدی را برای زنان تصویب نمود. هم اینک 28.7% از 287 نماینده را زنان تشکیل می دهند. در تجارت زنان می توانند بدون هیچ منعی صاحب زمین و کسب و کار باشند.
چطور با همسرتان آشنا شدید؟ آیا عروسی سنتی داشتید؟
من و همسرم دوستان صمیمی دبیرستان بودیم. ما در سال 1985 با هم آشنا شدیم و در یک کلاس بودیم. مدت کوتاهی بعد از اتمام کالج در سال 1989 یک ازدواج سنتی داشتیم که در آن، او نمایندگان خانواده اش را برای پرداخت رورا (هدیه به همسر آینده) به خانه من آورد. پس از آن، یک عروسی رسمی داشتیم.
آداب و رسوم مربوط به عروسی در زیمبابوه چگونه است؟
این یک فرآیند بسیار طولانی است که از ماه ها قبل از روز بزرگ آغاز می شود. اخیرا، بخش عمده ای از این فرآیندها کوتاه شده است. بیشتر کارها یک هفته ای انجام می شود. حدودا سی چهل سال پیش، دو روز بزرگ برای مردم وجود داشت.
بعد از پرداخت رورا، مقدمات عروسی با خرید لباس عروس، مواد غذایی و سایر کارها آغاز می شود. مسیحیان مراسم اصلی را در کلیسا می گیرند. سنت گراها تیمی را از طرف شوهر برای بردن عروس می فرستند. تجملات و شلوغ کاری های زیادی وجود خواهد داشت.
آیا در زیمبابوه خانواده عروس جهیزیه میدهند؟
در زیمبابوه پرداخت جهیزیه، رورا، و لوبولو ( لوبولو یک رسم سنتی آفریقایی است که در آن مرد مقدار مشخصی پول یا دارایی را به خانواده عروس آینده خود می پردازد.) به عهده خانواده داماد است. قبلا این رسم نشانه قدردانی از تربیت یک دختر خوب بود. امروزه این امر بستگی به میزان ثروتمند بودن داماد دارد. هزینه برخی از روراها به هزاران دلار یا میلیون ها زیگ زیمبابوه می رسد. (هر یک دلار آمریکا برابر با 13 زیگ زیمبابوه است)
با توجه به روند توسعه اقتصادی در زیمبابوه، این امر چقدر بر زندگی اجتماعی مردم تأثیر داشته است؟
زیمبابوه به دنبال تحریم ها و بلایای طبیعی، سهم خود از مشکلات را داشته است. بنابراین، معیشت در زیمبابوه تحت تاثیر منفی رکود اقتصادی قرار گرفته است. با این حال، دولت توانسته است از طریق طرح های مختلف مانند توزیع مجدد زمین، به تاب آوری مردم کمک کند. این امر زندگی برخی از شهروندان را بهبود بخشیده است.
شغل سیاسی همسرتان چقدر بر تربیت فرزندانتان تأثیر داشته است؟
هر یک از چهار فرزند من در کشورهای مختلف و با فرهنگ های مختلف به دنیا آمدند، پرورش یافتند و بزرگ شدند. به طور خلاصه همه آنها به نوعی جهان وطنی هستند.
شما و همسرتان به کشورهای مختلفی سفر کردهاید. کدام مأموریت برای شما تأثیرگذارتر بوده است؟
ایران دارای جایگاه ویژه ای در قلب من است. غذها، مردم و فرهنگ غنی ایران من را یاد صمیمیت و انعطاف پذیری زیمبابوه می اندازد. اینجا احساس خانه ای دور از وطن را دارم.
فرزند اول شما چه زمانی به دنیا آمد؟ آیا در زیمبابوه آداب و رسوم خاصی در رابطه با تولد کودک وجود دارد؟
پسر من در سال 1990 در زیمبابوه متولد شد. آداب و رسوم مربوط به این موضوع آنچنان زیاد نیستند. وقتی که بند ناف نوزاد خشک شد و افتاد، او را به خانه پدری می برند تا بند ناف خشک شده توسط مادربزرگ نوزاد به همراه بخشی از اولین موهای کوتاه شده او، دور انداخته شود. البته خانواده های زیادی این کار را انجام نمی دهند.
همچنین یک رسم دیگر مربوط به روزی می شود که کودک باید برای اولین بار در کریر مخصوص (mbereko) به پشت حمل شود.
مهمترین اعیاد و جشنهای زیمبابوه کدامند و مردم زیمبابوه چگونه آنها را جشن میگیرند؟
بیشتر جشن های زیمبابوه برگرفته از تاریخ کشور است. مردم سالروز استقلال زیمبابوه در 18 آپریل و روز قهرمانان در در 11 و 12 آگوست را جشن می گیرند.
از جمله مراسم های سنتی دعای باران است که در آن مردم به کوه می روند و از نیاکان خود می خواهند باران ببارد تا از طلسمی که باعث خشکسالی در مزارع می شود، رها شوند. همچنین در زمان تولید محصول کشاورزی خوب ، مردم به نوبت برای کمک به یکدیگر در برداشت محصول از مزارع گردهم می آیند که به آن اِنهیمبه (nhimbe) یا گوموِه (gumwe) می گویند. این کار را می توان در قبال هر امری که به حضور تعداد زیادی از افراد نیاز است، انجام داد. با حضور همه روستا یا چندین خانواده می توان مراسم اِنهیمبه یا گوموِه را اجرا داد.
تا چه اندازه موفق شدهاید با مردم ایران ارتباط برقرار کنید؟
خیلی زیاد. ایرانی ها مردمی بسیار صمیمی هستد که به افراد متفاوت از خودشان از بالا نگاه نمی کنند. من در میان آنها احساس راحتی دارم. دوستانی پیدا کرده ام که با حس خوش آنها را به خانه دعوت می کنم.
به نظر شما، کدام یک از غذاهای ایرانی به ذائقه غذایی مردم زیمبابوه نزدیکتر است؟
غذاهای ما تقریبا شبیه به هم هستند. ما هم مرغ، گوشت و سبزیجات می خوریم که البته به روش متفاوتی درستشان می کنیم. به تازگی متوجه شدم که به همان اندازه که ما در زیمبابوه از کدو تنبل لذت می بریم، در اینجا هم به همین شکل است. همچنین مردم زیمبابوه و مردم ایران به شیرینیجات خیلی علاقه دارند.
غذا چه جایگاهی در فرهنگ زیمبابوه دارد و چه غذاهایی در زیمبابوه محبوب هستند؟
جمله ای وجود دارد که می گوید تا زمانی که با هم غذا نخورید یا غذایتان را با هم تقسیم نکنید، رابطه کامل نمی شود (Ukama igasva hunozadziswa nekudya). غذا در زیمبابوه اثر وحدت بخشی دارد. زمان غذا زمان خانواده است. زیمبابوه ای ها از (sadza/shima/ nzima) فرنی غلیط ذرت که به صورت گرم همراه با دورچین هایی مثل گوشت، سبزیجات، ماهی یا شیر ترش، لاکتو یا ماست چکیده سرو می شود، لذت می برند.
نقش مذهب را در زندگی مردم زیمبابوه چگونه ارزیابی می کنید و چه ادیانی در زیمبابوه رایج هستند؟
مردم زیمبابوه بسیار مذهبی هستند. اکثر زیمبابوه ای ها مسیحی هستند. عده ای نیز پیرو مذهب سنتی آفریقایی به شمار میآیند. بقیه هم مسلمان، یهودی، بودیست و بدون دین می باشند.
کدام یک از غذاهای ایرانی را به خوبی درست میکنید؟
کدو پلو و قرمه سبزی.
از نظر شما غذاهای زیمبابوه ای و ایرانی از چه نظر با هم تفاوت دارند؟
گوشت خوک از گوشت های اصلی در زیمبابوه است ولی ایرانی ها آن را نمی خورند.
شما عضوی از گروه بانوان دیپلماتیک در تهران هستید. درباره نقش خودتان در این گروه برایمان بگویید. عضویت در این گروه چقدر توانسته به کیفیت حضورتان در ایران کمک کند؟
این گروه به زندگی اجتماعی من کمک کرده است و چون من زبان فارسی بلد نیستم، داشتن یک سیستم حمایتی مثل این برای من شگفت انگیز است.
به نظر شما چه چیزی در مورد فرهنگ زیمبابوه برای مردم سایر کشورها جالب و جذاب خواهد بود؟
برایی یا همان باربیکیو بخشی ضروری از فرهنگ زیمبابوه است و فکر می کنم مردم واقعا از آن لذت می برند. رقص، غذای خوب و موسیقی هم دیگر موارد هستند.
شما به عنوان همسر سفیر زیمبابوه در ایران، چه پیامی برای مردم ایران دارید؟
از این که به من احساس امنیت می دهید و از من استقبال کردید از شما متشکرم. امیدوارم دوستی و رفاقتی که به من نشان دادید را به بقیه خارجی ها هم نشان بدهید.






