به مناسبت بزرگداشت حکیم آبای قونانبای، مؤسسه فرهنگی اکو با همکاری سفارت قزاقستان در ایران، مراسمی را با عنوان «میراث آبای، افتخار جهانی قزاقستان»، در محل تالار همایشهای بینالمللی این مؤسسه در تهران برگزار کرد.
به گزارش آوا دیپلماتیک، در ابتدای این مراسم خانم زهرا اصلانی، مسئول کتابخانه موسسه فرهنگی اکو ضمن اشاره به صد و هفتاد و نهمین سال تولد حکیم آبای قونانبای گفت: حکیم آبای بزرگ مردی از قلمروی اکو یکی از نوگرا ترین شاعران پهنه ادب، متفکری آرمان گرا و صلح دوست است که هویت ملی، زندگی، جهان بینی، شخصیت، روح، ایمان، زبان و سنت در بستر بلور و آیینه کلماتش متبلور شده است و محتوی آثارش گنجی مشترک برای مردم جهان به شمار می آید. از این روی مردمان منطقه اکو به ویژه ملت بزرگ قزاق به داشتن سرمایه عظیم و با ارزشی چون حکیم آبای مفتخر اند و برایش جایگاه و احترامی خاص قائل اند.
وی افزود: اندیشگاه فرهنگی اکو به عنوان خانه فرهنگی کشورهای عضو همواره تلاش می نماید تا مشاهیر و نوابغ منطقه اکو را که باعث علایق مشترک میان ملل اکو هستند به همگان بازشناسانند و راه آشنایی دیگر کشورها را با میراث مشترک ادبی، هنری و فرهنگی موجود در این منطقه متمدن هموار نماید.
در ادامه این مراسم آقای دکتر سعدخان، رئیس مؤسسه فرهنگی اکو با اشاره به اهمیت دیپلماسی فرهنگی خاطرنشان کرد: تا دیپلماسی فرهنگی به موفقیت نرسد، اهداف سازمان همکاری اقتصادی هرگز محقق نخواهد شد. اگر این علاقه در ما وجود داشته باشد که زبان های یکدیگر را بیاموزیم، موسیقی و آهنگ های یکدیگر را دوست داشته باشیم و لباس های یکدیگر را بپوشیم، سازمان همکاری اقتصادی نسخه بهتری از اتحادیه اروپا می شود.
وی افزود: وقتی که قرار شد ما مراسم گرامیداشت آبای را برگزار کنیم، من مطالب زیادی درباره او مطالعه کردم و متوجه شدم که او تنها یک شاعر نبود، بلکه او یک مصلح اجتماعی بود. او از مردم می خواست که راستگو و عادل باشند. او همچنین اشعار شاعران زیاد دیگری نظیر پوشکین را به زبان قزاقی ترجمه کرده بود.
دکتر سعدخان در ادامه متذکر شد: بسیاری از ایده ها و نظرات آبای زیبا هستند و به نظر من مهم است که آنها به زبان کشورهای عضو اکو ترجمه شوند و من امیدوارم که ما بتوانیم در موسسه فرهنگی اکو با همکاری و حمایت شما این کار را انجام دهیم.
در ادامه این مراسم آقای اونتالاپ اونالبایف، سفیر قزاقستان در ایران ضمن قدردانی از موسسه فرهنگی اکو و به ویژه دکتر سعد خان برای برگزاری سمینار بین المللی درباره میراث آبای گفت: پنج سال پیش، روز دهم آگوست یعنی
سالروز تولد شاعر، معلم، بنیانگذار ادبیات قزاقی و فیلسوف، آبای قونانبای، در سطح گسترده ای در قزاقستان و در جهان جشن گرفته شد و در سال 2020، دولت جمهوری قزاقستان به طور رسمی روز دهم آگوست را “روز آبای” تصویب نمود.
وی افزود: آبای سرودن شعر را از سن ده سالگی شروع کرد. او در همان نوجوانی با ممارست فراوان به مطالعه ادبیات شرق پرداخت. همزمان با تحصیل در مدرسه احمد رضا واقع در سمیپالاتینسک، او به زبان های عربی، فارسی و جغتایی تسلط یافت. او از همان دوران نوجوانی عاشق کتاب بود و خود را با نمونه هایی از ادبیات عربی، فارسی و ترکی باستانی آشنا کرد. آبای درک عمیقی از قوانین سنتی قزاق ها و اصول اسلام داشت. او همچنین به ادبیات عامیانه مسلط بود.
سفیر قزاقستان درباره تاثیر پذیری آبای از شعرای برجسته گفت: آبای در آثار خود از بزرگان کلاسیک تقلید می کرد و در هنگام سرودن نخستین اشعار خود نام فضولی، شمسی، سیخالی، نوایی، سعدی، فردوسی و حافظ را ذکر و این هفت شاعر کلاسیک را ستایش کرده است. نخستین شعر این شاعر بنام «یوزی-روشن»، اثری برآمده از تقلیدی ناب است، شعر «فضولی، شمسی» نشان از رویکرد ذوقی شاعر جوان به میراث فرهنگی شرق دارد.
آقای اونتالاپ اونالبایف افزود: ضرب المثلی وجود دارد که “آبای پاسپورت قزاقستان است”. متفکری که ادبیات غرب و شرق را جذب و با اندیشه ای که از آن به دست آورد، ادبیات قزاق را غنی کرد. میراث آبای مقدس ترین گنج قزاق است. جناب آقای قاسیم ژومارت توکایف، رئیس جمهوری قزاقستان در مقاله خود با عنوان “آبای و قزاقستان در قرن بیست و یکم” نوشت: “حکیم آبای نابغه ای در سطح جهانی از خاک قزاقستان است. او ثمره ذهن را به کل نسل بشر ارمغان داد» و رئیس جمهوری قزاقستان جایگاه آبای را روشن کرد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: آبای بیش از 170 شعر، منظومه و حکایت نوشته و 56 ترجمه انجام داده است. به لطف ترجمه های او، خواندن آثار کلاسیک ادبیات جهان در زبان قزاق امکان پذیر شد. آثار آبای معنای عمیقی دارند و آثار هنری او نسل بشر را به کار، صداقت و اخلاق، تربیت و رشد معنوی فرا می خواند. تمثیل در سخنان و حکایات او تا به امروز اهمیت خود را از دست نداده است.
سفیر قزاقستان در ایران افزود: اگر به آثار آبای دقت کنیم، می بینیم که او همواره از صمیم قلب آرزوی پیشرفت و بالندگی کشور را داشته و این اندیشه را هر چه بیشتر تجلیل کرده است. و ما به وضوح می دانیم که اساس پیشرفت تحصیل و علم است. آبای با تمام وجود از قزاق ها می خواهد درس بخوانند و بیاموزند. وی می گفت: مغرور مباش اگر علم نیاموختی، تا بر علم مسلط نشوی، نمی توانی به اوج برسی. وی بر لزوم تسلط بر علم برای آبادانی کشور تاکید کرد.
در ادامه این مراسم آقای بیچاکلی معاون دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی پس از ادای احترام به حضار و تمجید از آقای سعد خان به واسطه تلاش ها و موفقیت هایی که در دوران حضورش در راس موسسه فرهنگی اکو به دست آورده است دو تا از اشعار آبای را برای حضار قرائت نمود.
در ادامه فایل ویدئویی صحبت های آقای دکتر صفر عبدالله استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ابلای خان آلماتی درباره شخصیت و زندگی آبای پخش شد.
دکتر صفر عبدالله طی سخنانی درباره وجوه شخصیتی آبای گفت: آبای یکی از شاعران بزرگ روزگار خود بود که در سال ۱۸۴۵ میلادی در نزدیکی کوه های چنگیز، در دامنه کوه های چنگیز در قبیله “تابیقتی” به دنیا آمد و از کودکی با تیز هوشی نام برآورده بود. واژه آبای به زبان قزاقی معنای تیز هوش و اندیشمند را دارد که مادرش با مهربانی “ابراهیم” را آبای می گفت. آبای یعنی تیز هوش و دانشمند.
وی افزود: پدرش او را در پنج سالگی به شهر سمیپالاتینک آورد و ایشان در مدرسه احمد رضا یا سید احمد شروع به آموختن علوم دینی کرد، هم دین و هم علوم آن روزگار را در مدرسه می خواست فرا بگیرد، ولی بیش از پنج سال در مدرسه نتوانست بماند. پدرش که رئیس ایل “تابیقتی” بود و در آن روزگار قزاق ها و گروه های مختلف با ایل های مختلف بودند و هر کدام از ایل رئیسی داشت، پدرش از روسای ایل “تابیقتی” بود و پسرش را برای آموختن کارهای فرمانداری و روستا دوباره دعوت کرد و ایشان را به روستا برد.
دکتر صفر عبدالله در ادامه گفت: آبای به قول استاد مختار عیوض اف نویسنده بسیار توانا و جهانی، از نویسندگان بزرگ قزاق و یکی از محققان برجسته روزگار و آثار آبای می باشد، گفته است که آبای در روزگاری که زندگی می کرد، همتا نداشت، به خاطر آنکه واقعا بسیار توانا بود و در چند هنر توانایی داشت، هم شاعر بود، هم آقین بود، هم با دومبرا می نواخت و در تمام رشته ها از پیشگامان جامعه آن روزگار بود.
وی افزود: نقد آبای به نصیحت نامه ها تبدیل شد و در میان مردم انتشار می یافت و مردم بسیار با کمال میل به حرف های آبای گوش می کردند. حتی به جایی رسیده بود که نمایندگان دولت تزاری روسیه می خواستند آبای را به زندان بکشانند، ولی از مردم می ترسیدند چون جامعه قزاق در آن روزگار عاشق آبای بودند و پشتیبانی می کردند. به خاطر پشتیبانی مردم بود که آبای به عنوان یک شاعر و دانشمند مردمی در میان ملت قزاق شهرت پیدا کرد. و این شهرت البته از مرز قزاقستان که یک مرز پهناور است، برون رفته و در بسیاری از کشورهای دنیا آبای از شعرای مشهور است. من مفتخر از آن هستم که توانستم در انتشار آثار آبای در جهان فارسی زبان سهمی داشته باشم. بعضی مقاله ها درباره آبای نوشتم. مهم تر از همه هنوز سال 1995 یکی از شاهکارهای نثری آبای به نام “قره سوز” که به زبان قزاقی بود، به زبان فارسی برگرداندم.
در ادامه این مراسم فایل ویدئویی صحبت های آقای حسین آقازاده وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آلماتی پخش شد.
وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آلماتی درباره آبای گفت: جامعه شناسی علم سخن از نوابغ بسیار است. نوابغ در تاریخ بسیار بوده اند. اما نوابغی هستند که در تاریخ جاودانه و مانا شدند. آبای یکی از این نوابغی بوده که اسمش در تاریخ برای همیشه جاودانه شده است. برای اینکه بدانیم چرا اینگونه شده، باید نگاهی بی اندازیم که عوامل و دلایلی که سبب شده این شخصیت ادیب مشهور و شناخته شده قزاق در تاریخ قزاقستان ابدی بشود چه بوده است؟
وی افزود: اولین نکته ای که باید در موردش تاکید کنم، این است که آبای بسیار مسئله شناسی و نیاز سنجی دقیقی از جامعه قزاقستان به عمل آورده است. و بعد از آن عامل دومی که سبب شده رشد کند و در اذهان مردم قزاقستان ماندگار بشود، این است که همت بلندی داشته است. همت بلندش به این ترتیب بوده است که به بسیاری از زبانهای خارجی از جمله فارسی، عربی و روسی مسلط بوده است و با ادبیات شرق بسیار آشنا بوده و بطور عمیق مطالعه کرده است.
آقای حسین آقازاده در ادامه خاطرنشان کرد: دلیل این که می گوییم آبای به زبان فارسی مسلط بوده از این سبب است که اشعار فارسی را به خوبی می دانسته و شعرهای زیبایی هم با تکیه بر ادبیات شرق گفته است. مصداق و دلیل و برهان این سخن این است که در سرآغاز دیوانش می گوید که از شعرای بزرگ همچنین سعدی، حافظ مدد می جوید برای شعر گفتن. و این دلیل محکمی است بر تسلطش به زبان فارسی. یکی دیگر از نکاتی که باعث شده که این شاعر مانا بشود، این است که به ادبیات شرق بطور عمیق تسلط داشت و این تسلطش سبب شده در تقویت و ارتقا ادبیات شرق و به ویژه ادبیات قزاقستان هم نقش موثری داشته باشد. و این را به عنوان دلیل پنجم می توانیم برشماریم.
وی در ادامه افزود: آبای به شاهکریم می گوید که برو داستان “لیلی و مجنون” را از زبان فارسی از منابع مختلف به زبان قزاقی به شعر ترجمه کن و بسرای. و کار را که شاه کریم انجام می دهد، در قرن حاضر خانم گوهر عمرخانوا همین کتاب شاه کریم را از زبان قزاقی به زبان فارسی ترجمه کرده است و این مصداق و الگوی بارز تبادل ادبی و گردش ادبی بین دو جامعه ایران و قزاقستان است. باید به ایشان دست مریزاد گفت.
وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آلماتی در پایان سخنان خودش گفت: آبای می تواند به عنوان یک شخصیت که پایه روابط ایران و قزاقستان و پایه تبادل ادبی بین کشورهای اکو باشد، در زمینه بیان ارزش های ادبی و معنوی بسیار به زبان عام و خاص سخن گفته و همه مردم قزاقستان با دل و جان آن را می پذیرند. در 25 مین نصیحت نامه خودش تاکید کرده به مردم قزاق که بروید و علم بیاموزید. بروید زبان فارسی بیاموزید، بروید زبان عربی بیاموزید. و این نشان می دهد که وسعت دیده این ادیب و فیلسوف چقدر بوده است.
در ادامه این مراسم آقای علیرضا حبیبی از اساتید دانشگاه علامه طباطبایی و عضو انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران گفت: ضرب المثلی در ادبیات است که آدمی مخفی در زیر زبانش است. مولانا این را به شکلی این طور می گوید که: دو دهان داریم گویا همچو نی، یک دهان پنهان است در لب های وی. یک زبان زبان گفتار است و زبان دیگر زبانی پنهان که همان اندیشه است. زبان اندیشه است که فرهنگ را تولید می کند. این زبان است که وسعت جغرافیایی ندارد و به فرا مرزها می رود. اگر به زبان گفتار بسنده کنیم، آبای در زبان قزاق خواهد ماند. زبان های دیگر هم به همین ترتیب. پس زبان اندیشه است که به فرا مرزها سر می زند.
وی افزود: آبای یک جهان بینی یا جهان نگری اسلامی داشت. خیلی از اندیشه های آبای متاثر از قرآن کریم است. آبای یک دانشمند متفکر مسلمان هست که باید در جهان اسلام و هم در جهان غرب نگرش های اسلامی او برجسته شود. آبای یک ظرفیت ملی برای مردم قزاقستان دارد که در صحبت های استاد صفر عبدالله به آن اشاره شد. من از زحمات ایشان تشکر می کنم. همچنین آبای می تواند به عنوان کسی که هویت ملی ادبیات نوین قزاقستان را می سازد، قابل تامل باشد.
در ادامه این مراسم فایل ویدئویی صحبت های خانم بخت جمال اسپانوا رئیس کتابخانه ملی قزاقستان پخش شد.
خانم بخت جمال اسپانوا درباره اهمیت پرداختن با آبای در قزاقستان گفت: یکی از وظایف آتی که توسط رهبری جمهوری مطرح شده است، پوشش همه جانبه حوزه معنویت ملی است. در این راستا، ما به آثار حکیم آبای به عنوان بال تکامل معنوی، گنجینه ای ارزشمند برای نسل ها، صرف نظر از اینکه زمان چند بار تغییر کند، افتخار می کنیم. آثار بسیار هنرمندانه و متفکرانه این شاعر بزرگ، گواه احترام آبای به ارزش های انسانی است. این شاعر که از ادبیات شفاهی قزاق و منابع معنوی شرق و غرب علم گرفته، نمونه ای از آموزش و علم، زحمت و هنر، انسانیت و عدالت است.
وی افزود: او با خواندن از قصه ها و داستان های شرق، همراه با شنیدن افسانه هایی که نسل به نسل نقل شده، بزرگ شد. در آثار شعری آبای که به زبان های ترکی، عربی، فارسی و جغتایی تسلط داشت، خط و پی شاعران شرق را می بینیم. در مدارس زمان آبای حکمت های خوجه احمد یاسوئی، سلیمان باقرگانی و سوپی علایار خوانده می شد. او همچنین با توجه به میراث کلاسیک های شعر شرق مانند فضولی، نوایی، فردوسی، خواجه حافظ به تحقیق می پرداخت.
رئیس کتابخانه ملی قزاقستان خاطرنشان کرد: کاکیتای یسکاکوف، برادرزاده شاعر، در یکی از نشریات قزاق، روزنامه شماره 388 «واقیت» سال 1908 (وقت) می نویسد که در سرزمین قزاق کسی نبود که زبان های عربی و فارسی را بهتر از آبای بلد باشد. با این حال، نویسنده قزاق مختار اوزوف اولین کس بوده که به طور خاص تأثیر بزرگی کلاسیک های شرقی را بر میراث آبای مطالعه کرده و نظر محکمی داشت. مختار اوزوف در اثر «مسیر زندگی آبای» در مورد «آشنایی آبای با بسیاری از شاعران بزرگ جهان اسلام» نوشت.
در ادامه این مراسم فایل ویدئویی صحبت های دکتر اسلام چمنی رئیس مرکز تحقیقات علمی توران-ایران دانشگاه ملی قزاقستان پخش شد.
دکتر چمنی درباره نگاه آبای به انسان کامل گفت: یکی از فرازهای اندیشه آبای نظریه انسان کامل است. آبای عقیده دارد که برای انسان اخلاق کامل اخلاقی است که بتواند آن را به بالاترین حد ارزش های معنوی ارتقا بدهد. برای آن لازم است که در وجود انسان سه بنیاد همیشه پایدار باشد و در واقع ثابت باشد. یکی جدیت در حفظ ارزشهای انسانی است. یعنی انسان باید غیرت و تعصب نسبت به همه ارزش های انسانی داشته باشد. به هیچ چیز بی تفاوت نگاه نکند. و در واقع به عنوان ناموس حیاتی خود آن را حفظ کند و از آن دفاع کند و آن حس را پرورش دهد.
وی افزود: آبای می گوید عقل نورانی. انسان باید بتواند تمام زوایای تاریک زندگی را با نور عقلانی خودش ببیند. و همیشه انسان با عقل خودش واقعیت ها را در اندیشه خودش پرورش دهد. و همینطور قلب گرم. یعنی انسان با قلب گرم نسبت به همه چیز عاشق باشد. عشق خاصی نسبت به حیات، به خدا، به طبیعت و به انسان داشته باشد. اگر این سه ویژگی را در خود جمع بکند، و این سه ویژگی بنیاد اندیشه انسان باشد، انسان می تواند به عنوان یک انسان کامل شکل بگیرد.
رئیس مرکز تحقیقات علمی توران-ایران دانشگاه ملی قزاقستان در ادامه گفت: آبای می گوید از سه چیز پرهیز داشته باشیم. یکی نادانی است. منظور از نادانی این است که صاحب علم و صاحب دانش باید باشد. از بی دانشی و از نداشتن علم به مرحله نادانی می رسد و این یکی از علت هایی هست که می تواند آن بنیادهای سه گانه انسانی انسان را سست کند. دوم تنبلی، کاهلی و سستی است. آنها باعث می شوند که ما به بسیاری از ارزش های انسانی دست نیابیم و همیشه محروم از این ارزش ها باشیم. و یا آن ارزش های خوبی که در وجودمان هست، به دیگران نمی توانیم منتقل کنیم و سوم ستمگری است. یعنی ظالم بودن. انسانی که ظالم باشد، انسانی که همیشه به دنبال نیت بد باشد، برای حفظ بنیاد سه گانه انسان نمی تواند خدمتی انجام دهد.
در ادامه این مراسم فایل ویدئویی خانم مرفوغه شاپیان نویسنده و مدیر انتشارات مرفو پرس پخش شد.
خانم مرفوغه شاپیان، آبای را شاعر بزرگ، فیلسوف و دانشمند ملت قزاق دانست و گفت: هر قدر که برای ایرانیان فردوسی، سعدی و خواجه حافظ عزیز و ارجمند است، آبای برای ملت قزاق همان قدر محترم و گرامی است. مختار عیوض اف نویسنده برجسته قزاق، آبای را به جهان معرفی کرد. او درباره آبای رمان چهار جلدی “راه آبای” را نوشت. رمان به 116 زبان جهان ترجمه شد. اینگونه شاعر ما آبای جهان را درنوردید. رمان “راه آبای” یکی از 200 کتاب برتر جهان شناخته شد.
وی افزود: پس از 80 سال ما تصمیم گرفتیم نسخه اصلی رمان “راه آبای” را چاپ کنیم. تا به حال مردم ما نسخه تغییر یافته و سانسور شده کتاب را می خواندند. اجازه دهید داستانش را از اول برای شما تعریف کنم.
مختار عیوض اف نوشتن کتاب “آبای” را در 20 سالگی، یعنی در جوانی شروع کرد و به موضوع آبای پرداخت. در ابتدا اطلاعاتی درباره آبای جمع آوری کرد. در سال 1924 در شهر “سه می” مختار عیوض اف شب آبای را به مناسبت 20 سالگی وفات آبای برگزار کرد. افرادی که آبای را دیده اند، در آن مراسم خاطرات خود را بیان کردند و اشعار آبای را خواندند.
خانم مرفوغه شاپیان در ادامه خاطرنشان کرد: مختار عیوض اف به تحقیق و جستجو درباره آبای 30 سال عمر خود را وقف کرد. 17 سال آن در جمع آوری مطالب گذشت، 12 سالش برای نوشتن رمان اختصاص یافت. مختار عیوض اف رمان “راه آبای” را طی 12 سال، در سال های 1950-1940 نوشت. جلد اول آن که “آبای” نام دارد، در پاییز سال 1940 به اتمام رسید.
سخنران پایانی این مراسم خانم گوهر عمرخانوا مترجم و معرف جامعه و فرهنگ قزاقستان در ایران گفت: آقای صفر عبدالله نصیحت نامه آبای را ترجمه کرده است. این کتاب در ایران به چاپ دوم رسیده است. خانم سهیلا یوسفی از انتشارات خردگان زحمت چاپ این کتاب را کشیده است. کتاب آقای اسلام چمنی که به عنوان معرف تاریخ و ادبیات قزاق فعالیت می کنند با حمایت رایزنی فرهنگی ایران در قزاقستان چاپ شده است.
وی افزود: کتاب راه آبای نوشته آقای مختار عیوض اف، توسط خانم نازلی اصغر زاده ترجمه شده به مناسب صدمین سالگرد تولد مختار عیوض اف نویسنده معروف قزاق و معرف آبای و آبای شناس در سال 1997 در ایران توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چاپ شد.
با اتمام سخنرانی ها، در بخش پایانی مراسم از تابلو فرش و آلبوم موسیقی حکیم آبای رونمایی شد.







