از زمان استقلال هند و پاکستان در سال ۱۹۴۷، روابط این دو کشور همسایه همواره با تنش و درگیری همراه بوده است. اختلاف بر سر منطقه کشمیر، که هر دو کشور ادعای مالکیت آن را دارند، منجر به چهار جنگ بزرگ بین دو کشور شده است. با وجود آتشبسهای موقت، این منطقه همچنان صحنه درگیریهای پراکنده است. در تاریخ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، وقوع یک حمله تروریستی در منطقه پهلگام در کشمیر تحت کنترل هند، که به کشته شدن ۲۶ گردشگر انجامید، بار دیگر آتش اختلافات میان دهلینو و اسلامآباد را شعلهور کرد. دولت هند، گروههای تروریستی مستقر در پاکستان را مسئول این حادثه معرفی کرد و در واکنش، عملیات نظامی موسوم به «عملیات سیندور» را آغاز کرد که طی آن مواضعی در پاکستان و کشمیر تحت کنترل پاکستان هدف قرار گرفتند. این اقدام، واکنش شدید اسلامآباد را در پی داشت و تنشها میان دو قدرت هستهای را به مرحلهای نگرانکننده رسانده است. در این میان، ایران به عنوان کشوری با روابط تاریخی با هر دو طرف، پیشنهاد میانجیگری برای کاهش تنشها را مطرح کرده است. به منظور بررسی روابط دوجانبه ایران و پاکستان و تحولات اخیر در منطقه، با سفیر پاکستان در ایران گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه میخوانید.
گفتگوی اختصاصی آوا دیپلماتیک با آقای محمد مدثر تیپو، سفیر جمهوری اسلامی پاکستان در ایران
وضعیت بین هند و پاکستان بسیار شکننده شده است. نظر شما در این مورد چیست؟
در پی حادثه پهلگام، هند صلح و ثبات منطقه ای را تهدید کرد. بلافاصله بعد از آن حمله، هند بدون هیچ سند و مدرکی پاکستان را متهم کرد و جنون جنگ علیه پاکستان را شعله ور نمود. پاکستان اقدامات دیپلماتیک زیادی انجام داد ولی هند شرایط محیطی منطقه را پیچیده کرد و پیمان آبهای رود سند که ستون فقرات کشاورزی در پاکستان است و بر زندگی 240 میلیون نفر تاثیرگذار است، به تعلیق درآورد. پاکستان خواهان انجام تحقیقات بی طرفانه و جزئی در خصوص حادثه پهلگام است اما هند از پذیرش آن خودداری کرده است. ایران پیشنهاد میانجی گری داده و پاکستان از آن استقبال کرده است. پاکستان می خواهد تنش را کاهش دهد اما این هند است که دارد تنش را افزایش می دهد و تهدید می کند که آن را ادامه می دهد. به اعتقاد من حزب بهاراتیا جاناتا (BJP) که یک حزب ملی گرای هندو است، طرح های توسعه طلبانه ای از ایدئولوژی هندو و سیستم اعتقادی هندو دارد که توسط مودی تجسم یافته است. بنابراین، اکنون، لحظه ای بسیار مخاطره آمیز است؛ ما خواهان تنش زدایی هستیم اما اگر تنش زایی شود، آنوقت پاکستان با تمام قوا پاسخ خواهد داد.
در چارچوب درگیریهای نظامی اخیر میان دو کشور، چه تحولات کلیدی رخ داده و پیامدهای احتمالی آنها چیست؟
درست بعد از حادثه پهلگام، هند بدون هیچ سند و مدرکی بلافاصله پاکستان را متهم کرد. پاکستان حتی انجام تحقیقات بیطرفانه در خصوص آن حادثه را پیشنهاد نمود. حتی وزیر امور خارجه ایران نیز پیشنهاد میانجی گری داد و لطف نمود و دو روز پیش سفری به پاکستان داشت. هند بزدلانه با نقض تمام قوانین بشردوستانه و قوانین جنگ، جنگی را علیه پاکستان تحمیل کرد. این کشور به مراکز غیر نظامی حمله کرد که منجر به شهادت حداقل 26 پاکستانی و جراحت چندین نفر شد. نیروی هوایی هند درحالیکه در حریم هوایی خود بود با استفاده از سلاح های دوربرد حاکمیت پاکستان را نقض نمود و جمعیت غیرنظامی در آن سوی مرز بین المللی در موریدکی، سیالکوت و بهاولپور و در سرتاسر خط کنترل در کوتلی و مظفر آباد واقع در جامو و کشمیر آزاد را مورد هدف قرار داد.
ارتش پاکستان پاسخ کاملی به تجاوز هند داد و چندین پست بازرسی هند و یک مقر تیپ را که هند از آنجا آتش بس خط کنترل را نقض می کرد، منهدم کرد.
نیروی هوایی پاکستان در پاسخ به این حمله هوایی، جت های جنگنده و یک پهپاد را با موفقیت سرنگون نمود. جنگنده های منهدم شده شامل سه فروند جت رافائل، یک فروند میگ-29، یک فروند سوخو-30، و یک فروند پهپاد هارون ساخت اسرائیل می شد. نکته حائز اهمیت این است که حتی یک هواپیمای پاکستانی وارد حریم هوایی هند نشد. در زمان حمله هند، چندین پرواز داخلی و بین الملی در حال تردد بودند. هند جان هزاران مسافر را به خطر انداخت.
پاکستان حق دفاع از حاکمیتش را برای خود محفوظ می شمارد و هشدار داد که هرگونه تجاوز با پاسخ قاطع مواجه خواهد شد. جامعه بین المللی، به ویژه سازمانهای جهانی هوانوردی و حقوق آب، باید سریعا متوجه تحریکات هند شوند که تهدیدی جدی برای صلح منطقه ای محسوب می شود.
پاکستان چه اقداماتی را برای تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی با دولت آقای پزشکیان در ایران در دستور کار خود قرار داده است؟
بگذارید این طور شروع کنم که ایران کشور بزرگی است. من به شدت تحت تاثیر سیستم سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و نیز دامنه قدرت ایران در منطقه قرار گرفته ام. رئیس جمهور پزشکیان در لحظه ای بسیار حساس بر سر کار آمد و او کشورش را با خرد ورزی کامل و رویکردی قابل توجه هدایت نمود.
خب، ما چطور می خواهیم روابط سیاسی و امنیتی را تعمیق بخشیم؟ ما مکانیسم های بسیار زیادی داریم. از همه مهم تر، نخست وزیر ما و رئیس جمهور پزشکیان چندین مرتبه در آخرین فروم های بین المللی با هم ملاقات کردند. و همچنین آنها با یکدیگر تماس های تلفنی برقرار می کنند. به همین منوال، معاون نخست وزیر پاکستان و وزیر خارجه ایران آقای عراقچی به طور منظم با هم مکالمه تلفنی دارند.
البته در مکالمه تلفنی اخیر مابین معاون نخست وزیر پاکستان و وزیر خارجه ایران، دو طرف درباره آخرین تحولات مرتبط با روابط دوجانبه بحث و گفتگو کردند.
آنها در یک هفته گذشته دو مکالمه تلفنی داشتند. اسم آن را توضیح نمی توان گذاشت، شرح وضعیت بود که چیزی متفاوت از توضیح است. وزیر خارجه آقای عراقچی چند ماه قبل در پاکستان بود و وزیر خارجه پاکستان آقای اسحاق دار نیز چند هفته پیش در مشهد حضور یافت.
بنابراین، در سطح رهبری سیاسی، رایزنی های منظمی در جریان است. ما همچنین مکانیسم های سازمانی را داریم. یک مکانیسم، رایزنی های سیاسی دوجانبه است. این مکانیسم توسط معاونین وزارت خارجه های دو کشور رهبری می شود.
کمیسیون مشترک اقتصادی نیز خواهیم داشت. امیدواریم که جلسه آن طی چند ماه آینده برگزار شود.
آیا زمان برگزاری کمیسیون مشترک اقتصادی مشخص شده است؟
این کمیسیون طی سه ماه آینده برگزار خواهد شد.
آیا دستور کار کمیسیون تعیین شده است؟
خیر، ما داریم روی دستور کار این کمیسیون بحث و گفتگو می کنیم اما طبیعتا موضوع اصلی همکاری های اقتصادی و تجاری خواهد بود.
سطح همکاری های امنیتی بین ایران و پاکستان در حال حاضر چگونه است؟ چه زمینه هایی برای گسترش همکاری های امنیتی بین دو کشور وجود دارد؟
توضیح خواهم داد. وزیر کشور پاکستان که مسئولیت امنیت شهروندان را بر عهده دارد حدودا دو ماه پیش در ایران بود. او جلسه ای با معاون وزیر کشور ایران داشت.
به همین ترتیب، نهادهای امنیتی ما نیز با هم در ارتباط هستند.
برخی از گروه های جدایی طلب در مناطق مرزی دو کشور اقدامات وحشیانه و تروریستی انجام می دهند، همچون قتل هشت تبعه پاکستانی که اتفاق افتاد. با وجود این شرایط، ایران و پاکستان تا چه اندازه در کنترل موثر این تهدید های امنیتی توانا بوده اند؟
اجازه دهید استدلال خود را این گونه بیان کنم که امنیت وجوه بسیار گسترده تری را شامل می شود. هم یک بعد منطقه ای وجود دارد و هم یک بعد جهانی. پس نمی توانم بگویم که فقط یک عامل وجود دارد. برای فهم امنیت و تروریسم، می بایست نگاه وسیع تری به منطقه داشته باشیم. چه اتفاقاتی در سی چهل سال گذشته در منطقه افتاده است؟ مشکلات موجود در مرزها چیست و غیره؟ به نظر من، در چند ماه گذشته، همکاری ها واقعا تقویت شده است و نیاز است تا اعتماد بیشتری بین دو کشور و جوامع و آژانس ها شکل بگیرد.
در واقع، می توان این طور گفت که سازمان های امنیتی دو کشور دارند پیکار مشترکی را علیه تروریسم دنبال می کنند.
بله، هر دو فعال هستند و فکر می کنم این خیلی خوب است. نیاز است تا ما تبادلات بیشتر و گفتگوهای صادقانه تری داشته باشیم.
منظور شما از تبادلات بیشتر و گفتگوهای صادقانه تر چیست؟
منظور من این است که ما باید مشکلات منطقه ای را درک کنیم. این منطقه خیلی پیچیده است. جغرافیای آن خیلی پیچیده است. چالش های واقعی چیست؟ ایران با چه چالش هایی مواجه است و پاکستان با چه چالش هایی مواجه است؟ با داشتن درک بهتر، می توانیم همکاری بیشتری داشته باشیم.
گروه جدایی طلب “ارتش آزادی بخش بلوچستان” مسئولیت کشتن هشت کارگر پاکستانی در استان سیستان و بلوچستان ایران را پذیرفته است. ایران و پاکستان برای مقابله با این گروه های تروریستی چه اقداماتی انجام داده اند؟
همانطور که به شما گفتم، ما باید همکاری ها را تعمیق ببخشیم، ما باید اطلاعات را به موقع باهم تبادل کنیم. این امر خیلی مهمی است. ایران و پاکستان هر دو آن حمله را محکوم کردند. ما تاکید کرده ایم که تحقیقات باید انجام شود. نتایج این تحقیقات نیز باید با ما به اشتراک گذاشته شود. آنهایی که در این حادثه دخیل بودند باید به پیشگاه قانون آورده شوند. مجددا تاکید می کنم که همکاری بین دو کشور در برخورد با این شیاطین بسیار حائز اهمیت است.
شما با صراحت نگفتید که آیا پاکستان به این جمع بندی رسیده است که این گروه تروریستی مسئول کشتن آن هشت شهروند پاکستانی است یا خیر.
مسئولیت این حادثه به ارتش آزادی بخش پاکستان نسبت داده شده است. آنها علنا گفته اند که مسئول آن حادثه بوده اند. این مورد را در رسانه های اجتماعی اعلام کردند. من نه این را تایید می کنم و نه تکذیب می کنم. من چیزی را دارم می گویم که خودشان قبلا گفته اند.
نقش ایران و پاکستان را در ایجاد ثبات در افغانستان چگونه ارزیابی می کنید؟ چه نقشی برای ایران و پاکستان در آینده افغانستان قائل هستید؟
آینده افغانستان باید توسط مردم افغانستان تصمیم گیری شود. افغانستان همسایه خیلی مهمی برای ما است. ما بخشی از یک منطقه هستیم. من فکر می کنم که صلح، توسعه و امنیت افغانستان و نیز ارتقا صلح، توسعه و امنیت ایران و پاکستان دغدغه و هدف همه است. به نظرم همه ما باید تلاش و اطمینان حاصل کنیم تا گروه های تروریستی از هم پاشیده شوند. آن زمان می توان پیمان همکاری بین سه کشور به وجود آورد.
از دیدگاه حضرتعالی قدرت گرفتن طالبان در افغانستان، چه تاثیری بر تحولات منطقه خواهد داشت؟
کاملا مشخص است. مشاهده کرده اید که پاکستان توسط تحریک طالبان پاکستان (TTP) تهدید شده است. پس، این موضوع یک نگرانی بزرگ برای ما است. وقتی ما نگاهی به مجموعه حوادث تروریستی که اتفاق افتاده است می اندازیم، ما و سایر کشورهای منطقه ای می دانیم که تحریک طالبان پاکستان از این تروریست ها حمایت می کند.
نقش طالبان را در ایجاد ثبات در منطقه چگونه ارزیابی می کنید؟
من تنها می خواهم که خاورمیانه امن، رو به پیشرفت و آگاه و روشنگر باشد. هر موجودیت و نهادی که به این هدف معتقد باشد، برای منطقه خوب است.
معاون نخست وزیر و وزیر خارجه پاکستان آقای محمد اسحاق دار، اخیرا در راس هیئتی برای اولین بار بعد از تصدی این سمت به کابل سفر کرد. تا چه اندازه این سفر می تواند راه را برای گفتگوی بیشتر بین دو کشور در حوزه های امنیتی و اقتصادی هموار کند؟
البته که معاون نخست وزیر همین سه چهار روز پیش در افغانستان بود و به نظرم آن پیشرفت مهمی بود. او با رهبری سیاسی افغانستان دیدار کرد که یک گام مهم بود. ما همچنین خواهان تنش زدایی هستیم. همانطور که به شما گفتم، ما صلح، ثبات و پیشرفت را می خواهیم. ما بخشی از این جغرافیا هستیم. بنابراین من فکر می کنم که آن سفر گام خیلی خوبی بود. ما قطعا از همه آن تلاش ها حمایت خواهیم کرد.
بعضی از رسانه ها این تحلیل را ارائه می دهند که پاکستان نقشی کلیدی در به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان ایفا کرده است. نظر شما در خصوص صحت این ادعا چیست؟
قرار نیست به هر چیزی که توسط رسانه ها گفته می شود پاسخ دهم. من یک سفیر هستم و دولت پاکستان را نمایندگی می کنم و چیزهای مهمی می دانم. من بخشی از نمایندگی پاکستان هستم. رسانه خیلی حساس و هیجانی است. رسانه ها همچنین خیلی چیزها درباره ایران می گویند. آیا من هم باید بگویم که آنها درباره ایران چه می گویند؟ نمی خواهم وارد مشاجره در خصوص آنچه رسانه ها درباره ایران می گویند بشوم. دوست ندارم که ایرانی ها در مورد پاکستان این طور گمانه زنی کنند و اگر نه من هم می توانم بیست تا چیز راجع به ایران بگویم.
تا چه اندازه افتتاح بازارچه مرزی پیشین-مند و افتتاح خط انتقال برق ایران به پاکستان می تواند الگویی برای توسعه همکاری های مشترک اقتصادی بین دو کشور باشد؟
من قویا معتقدم که سرنوشت اقتصادی ایران و پاکستان بهم پیوند خورده است. ما حدودا 900 کیلومتر مرز مشترک داریم. زنجیره تامین لجستیکی بین دو کشور می تواند عالی باشد. شخصا اعتقاد دارم که پیوند اقتصادی مستحکم بین بلوچستان پاکستان و سیستان و بلوچستان ایران می تواند برای کل منطقه خوب باشد. این امر می تواند در بحث کنترل تروریسم نیز موثر واقع شود. چندین تفاهم نامه در راستای پروژه های توسعه ای بین دو استان به امضا رسیده است که به نظرم امر مهمی است. آنچه که بدان نیاز داریم مشارکت اقتصادی پایدار بین ایران و پاکستان است.
حجم تجارت دوجانبه ایران و پاکستان در سال گذشته چه مقدار بوده است؟ این رقم در مقایسه با سال های گذشته چه تغییری داشته است؟ مهمترین اقلام صادراتی و وارداتی بین دو کشور شامل چه محصولاتی می شود؟
حجم تجارت دوجانبه ما حدود سه میلیارد دلار است که در سه چهار سال اخیر افزایش چشمگیری داشته است. قصد داریم تا طی چند سال آینده این عدد را به ده میلیارد دلار برسانیم اما به گمان من ظرفیت از این هم بسیار بیشتر است. در خصوص آنچه که پاکستان به ایران صادر می کند، موز، انبه، نارنگی پاکستانی و برنج را نام می برم. این ها اقلام صادراتی اصلی به ایران هستند و ایران نیز گاز مایع ال پی جی، قیر و محصولات شیمیایی به پاکستان صادر می کند. ما داریم در خصوص امضا ایجاد یک منطقه تجارت آزاد بحث و گفتگو می کنیم. اگر این مهم محقق شود، برای پیشرفت هر دو کشور خیلی خوب می شود. همچنین ما داریم پیرامون توافقنامه تجارت تهاتری بحث می کنیم. جزئیات فنی پیچیده ای وجود دارد که حل آن زمان بر است اما از دیدگاه من به عنوان سفیر، در ده سال آینده، حجم تجارت بین دو کشور افزایش قابل توجهی خواهد داشت.
آیا آماری از حجم تبادلات تجاری در بازارچه مرزی بین دو کشور در سال گذشته در اختیار دارید؟
در حقیقت حجم تبادلات تجاری کمتر از انتظارات بوده است. واقعیت این است که آنجا یک منطقه دور افتاده است. هدف اولیه این بازارچه حمایت از مردم محلی بود. قدرت واقعی همکاری بین ایران و پاکستان شامل مجموع همه چیزها می شود. در بحث محصولات کشاورزی ما می توانیم کارهای زیادی برای ایران بکنیم. ایران سه میلیارد دلار ذرت از آمریکای جنوبی می خرد. پاکستان ذرتی در کلاس جهانی تولید می کند. ما عرضه کننده گوشت منجمد، موز، نارنگی پاکستانی، انبه و چیزهای دیگر هستیم. ایران نیز عرضه کننده گاز مایع ال پی جی، قیر، و محصولات شیمیایی است. بنابراین، در عین حمایت از این بازارچه های محلی، نیاز بزرگتر این است که مشارکت اقتصادی پایدار و طولانی مدت بین ایران و پاکستان برقرار شود.
چه توافقاتی درباره خطوط اعتباری و عملیات بانکی و ارزی میان ایران و پاکستان وجود دارد؟
اینها مواردی هستند که دارد در مورد آن بحث و گفتگو می شود.
پروژه خط لوله گاز ایران و پاکستان بیش از ۱۰ سال است که به سرانجام نرسیده و نیازمند تکمیل بخشی از این پروژه در خاک پاکستان است. آیا افق روشنی برای به سرانجام رسیدن این پروژه وجود دارد؟
من همیشه این را می گویم که خط لوله گاز ایران-پاکستان تنها یک پروژه میان دو کشور است. تجارت ما هر ساله رو به افزایش است و در ده الی بیست سال آتی حجم آن به نظر من پنج – شش برابر بیشتر از آنچه که اکنون هست خواهد رسید. بنابراین به گمان من خیلی مهم است که ایرانی ها در نظر داشته باشند پروژه خط لوله گاز ایران-پاکستان فقط یک پروژه است. انجام پروژه های تجاری گاها بسیار دشوار می شود. نمی خواهم خیلی راجع به این قضیه بحث کنم. ایران با کشورهای بسیاری تجارت می کند. بعضی وقت ها ایران درگیر پرونده های حقوقی می شود. موضوع مهم تر بین پاکستان و ایران این است که باید اعتماد سیاسی و دیپلماتیک و همکاری امنیتی بیشتری داشته باشند. محیط ژئوپلیتیکی ما بسیار حساس است. هر دو کشور پیوند تاریخی با یکدیگر دارند. مردم ما نیز ارتباط تاریخی عمیقی دارند. بنابراین تقویت چنین ارتباطی به مراتب مهم تر از این است که فقط به پروژه خط لوله گاز ایران-پاکستان نگاه داشته باشیم. در خصوص این پروژه نیز می توانم بگویم که هم پاکستان و هم ایران به آن متعهد هستند و مذاکرات در مسیر درستی پیش می رود.
در زمینه تقویت همکاری صنعتی بین دو کشور چه رایزنی هایی توسط مقامات ایران و پاکستان انجام شده است؟
صنعت ایران در وضعیت خیلی خوبی قرار دارد. ایران تولید کننده لوازم برقی و وسایل نقلیه موتوری است. ایران همچنین دارای زیرساخت های نفتی و گازی بسیار پیشرفته ای است. چیزهای خیلی زیادی است که می توانیم از ایران یاد بگیریم. حتی در زمینه محصولات دارویی نیز ایران دارد خیلی خوب عمل می کند.
در دیدار اخیر مابین دکتر اسد مجید خان، دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی (ECO) و آقای عبدالعلیم خان وزیر فدرال ارتباطات پاکستان، بر اهمیت کریدور ترانزیتی اسلام آباد- تهران-استانبول تاکید شد. با توجه به ظرفیت این مسیر راهبردی، این کریدور چه نقشی در تقویت همکاری اقتصادی و ترانزیتی مابین پاکستان، ایران و ترکیه ایفا می کند؟
ما داریم در این خصوص بحث و گفتگو می کنیم و تا عملیاتی شدن آن کمی زمان لازم است و بسیار مشتاق هستیم تا این پروژه را توسعه دهیم. این یک پروژه بزرگ است که زمان می برد.
ما می خواهیم بخشی از این کریدور باشیم اگر ایران بتواند دسترسی به اروپا و بسیاری دیگر از بخش های جهان را فراهم آورد. ما علاقه داریم که بخشی از آن کریدور باشیم. به همین خاطر است که ما نقش خیلی مهمی در سازمان همکاری اقتصادی ایفا می کنیم. ما فکر می کنیم که سازمان همکاری اقتصادی ارتباطات میان منطقه را مهیا می کند و پاکستان می خواهد که در کانون این ارتباطات باشد.
ما از طریق ایران داریم محصولات خود را به ترکیه و بسیاری دیگر از کشورها صادر می کنیم. در واقع، ما بخشی از کریدور هستیم.
به منظور تبادل استاد و دانشجو بین دانشگاه های ایران و پاکستان چه توافق هایی انجام شده است؟
هزاران دانشجوی پاکستانی در حال تحصیل در ایران هستند که به نظر من این پیشرفت بسیار خوبی محسوب می شود. ما اخیرا یک استاد را به نام آقای زاهد منیر در دانشگاه تهران منصوب کرده ایم. او استاد زبان اردو است. من خواهان ارتباطات فرهنگی بیشتر بین دو کشور هستم. و البته که می خواهم ایرانی های بیشتری عازم پاکستان شوند چونکه ما نیاز داریم تا فرهنگمان، تاریخمان و آداب و رسوممان را معرفی کنیم. این مهم تنها زمانی محقق می شود که تبادلات دانشگاهی بیشتری صورت پذیرد. این تبادلات اکنون در سطح پایین قرار دارد و من می خواهم که آن را افزایش دهم.
اکنون چه تعداد دانشجوی ایرانی در حال تحصیل در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی پاکستان هستند؟
اطلاعی ندارم. فکر می کنم وزارتخانه ایرانی این مورد را بداند.
برخلاف پیشینه فرهنگی و تمدنی ایران و پاکستان، سطح تعاملات گردشگری بین دو کشور وضعیت مطلوبی ندارد. جهت تسهیل تبادل گردشگر بین دو کشور، مسئولین دو کشور چه تمهیداتی در نظر گرفته اند؟
به نظرم باید کاری درباره ذهنیت موجود کرد. ما باید این ذهنیت را تغییر دهیم. یک کلیشه عجیب و غریب در فهم ایران و پاکستان وجود دارد. ایران و پاکستان کشورهای بزرگی هستند. فرهنگ و سنت های ما بسیار غنی هستند. گردشگران ایرانی از کشورهای زیادی در منطقه بازدید می کنند. خیلی مهم است که آنها پاکستان را نیز سیاحت کنند. به نظرم ما می بایست از طریق رسانه یک حرکت جدید و یک احساس جدید در مورد قدرت فرهنگ های دو کشور ایجاد کنیم تا مردم ما به یکدیگر نزدیک تر شوند. ارتباط بین کالج ها و دانشگاه ها و شهرها نیز می تواند کمک کننده باشد. در گذشته، ما یکدیگر را از طریق چشم انداز رسانه های غربی می دیدیم. ما باید همدیگر را از منظر تاریخی خودمان ببینیم. چنین رویکردی می تواند فهم بسیاری بین دو فرهنگ به وجود آورد. شما درست می گویید؛ پاکستان نتوانسته است ظرفیت های گردشگری را کشف کند. ایران یک کشور تاریخی مهم است اما پاکستانی های زیادی به ایران نمی آیند. من خواهان این هستم تا پاکستانی های بیشتر و بیشتری پا به ایران بگذارند. این حوزه ای است که هر دو دولت باید تمرکز بیشتری روی آن داشته باشند.
هر ساله چه تعداد پاکستانی از راه ایران برای زیارت عتبات عالیات به عراق می روند؟
این عدد سالانه دویست الی سیصد هزار نفر است.
کدام ورزش ها پتانسیل بالاتری برای توسعه تعامل و همکاری بین دو کشور دارند؟ همچنین دیپلماسی ورزشی چگونه می تواند به تقویت روابط دوجانبه کمک کند؟
دانشجویان پاکستانی در ایران اخیرا مسابقات کریکت را در دانشگاه ها سازماندهی کردند. این قضیه مربوط به سه چهار ماه پیش است و شروع خوبی برای معرفی کریکت در ایران بود. قطعا ما باید دیپلماسی ورزشی را گسترش دهیم و تبادلات بیشتری داشته باشیم اما هم اکنون تبادلات چندانی در این زمینه وجود ندارد. به نظر من در آینده باید در این حوزه بیشتر تمرکز کنیم.
ارزیابی شما از روند مذاکرات بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا چیست؟ از دیدگاه شما، آینده این مذاکرات چقدر امیدوارانه است؟
ما از قبل هم بر این باور بودیم که مذاکره، دیپلماسی و مشارکت بهترین راه حل ها هستند زیرا در این صورت از نزاع و جنگ جلوگیری می شود. این مهم است که صلح، توسعه و امنیت را در منطقه توسعه دهیم.
من به رهبری وزیر خارجه آقای عراقچی ایمان دارم. او یک دیپلمات با سابقه است. تا کنون بر اساس آنچه از طریق رسانه ها و دولتمردان ایرانی خوانده ام، شخصا خیلی امیدوارم که نتایج مثبتی از این مذاکرات بیرون بیاید و به نظرم رهبری ایران نیز نقشی حیاتی در این موفقیت دارد. از طرف پاکستان، آرزو می کنم که صلح و ثبات در منطقه حاکم شود.
