جمهوری سنگال کشوری در غرب آفریقا است که دموکراسی آن به عنوان الگویی برای دموکراسی در کشورهای آفریقایی مطرح شده است. سنگال از شمال با موریتانی، از شرق با مالی و از جنوب با گینه و گینه بیسائو همسایه است. در غرب این کشور اقیانوس اطلس قرار دارد. شمال و شمال شرق این کشور به خاطر نزدیکی با صحرای بزرگ آفریقا نیمه بیابانی است و آب و هوایی گرم و خشک دارد. جنوب غرب سنگال نیز نواحی جنگلی دارد و آب و هوایش گرم و مرطوب است. سنگال در زمان قدیم زیستگاه قوم توکولئور بود. با نفوذ اعراب مسلمان در آفریقا، سنگالی‌ها در قرن 11 میلادی، به اسلام گرویدند. اگرچه سنگال نه کشور پنهاوری است و نه موقعیتی استراتژیک دارد، با این حال نقش برجسته‌ای در سیاست قاره آفریقا بازی می‌کند. سنگال به عنوان کشور آفریقایی که بیش از 90 درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند به نوعی یک پل فرهنگی بین مسلمانان و دنیای سیاهان آفریقایی محسوب می‌شود. به منظور بررسی جایگاه استراتژیک سنگال در آفریقا و جهان اسلام، با سفیر این کشور در ایران گفتگویی انجام داده ایم که در ادامه می خوانید.

گفتگوی اختصاصی آوا دیپلماتیک با “بابکار با” سفیر سنگال در ایران

 از چه زمانی و چگونه وارد فضای دیپلماتیک شدید؟

فعالیت دیپلماتیک خود را در سال 1982 آغاز کردم و سابقه ای 30 ساله در حیطه دیپلماتیک دارم . از دانشگاه داکار فارغ التحصیل شدم و مدرک خود را از مدرسه عالی ملی دیپلماتیک اخذ کردم.

در آن دوره چه آموزش هایی دیدید؟

در سنگال، پس از اتمام دبیرستان، به دانشگاه می روید. من هم بعد از فارغ التحصیلی از دانشگاه داکار در سنگال بطور مشخص، از دپارتمان هنر، زبان انگلیسی و مطالعات عربی، به مدرسه ملی مدیریت و دیپلماسی رفتم.

شما تنها پنج سال پس از ترور انور سادات، سومین رئیس جمهور مصر برای گذراندن دوره آموزشی دیپلماتیک به این کشور سفر کردید. روند تحولات در مصر را در آستانه به قدرت رسیدن حسنی مبارک را چگونه دیدید؟

بله، همانطور که می دانید، مصر کشوری شناخته شده در حوزه دیپلماسی است. در این دوره، به خاطر دارم که پطرس غالی دبیرکل سابق سازمان ملل، وزیر امورخارجه مصر بود و در آن دوران این کشور دوره های تعلیمی برای دیپلمات ها، بویژه دیپلمات های خارجی، به زبانهای فرانسوی، عربی و انگلیسی برگزار می کرد. بنابراین، من این شانس را داشتم تا در سال 1986 به مصر و آکادمی دیپلماسی بروم. این دوره، بسیار خوب بود. در این دوران مصر کشوری با ثبات و بسیار فعال در امور بین الملل بود و در نتیجه، حضور من در این کشور به هدف یادگیری مهارتهای دیپلماتیک بسیار ثمربخش بود.

در سالهای 2010 تا 2012، شما بعنوان مشاور دیپلماتیک در دفتر نخست وزیر مشغول به کار بودید. با توجه به سابقه شما در دیپلماسی سنگال، مهمترین اولویت سیاست خارجی دولت سنگال چه بود؟ آیا این اولویت تا کنون تغییری کرده است؟

بله. در این سالها، چالشهای بسیاری در غرب آفریقا رخ داده است. اگر خاطرتان باشد، این دوران مصادف با مشکلات و اعتراضات در مالی بود. به دلیل همزمانی این بحران با بحران لیبی، پیوستگی ای میان شرایط سخت در این دو کشور ایجاد شد که بعدها به مرزهای میان الجزایر و موریتانی نیز سرایت کرد. در آن دوران برخی گروههای مخالف یا تروریستی در این منطقه فعال بودند و دولت سنگال مشتاق بود بداند سرنوشت شمال و غرب آفریقا چه می شود، بویژه کشور مالی که همسایه ای حائز اهمیت برای سنگال محسوب می شود. مشکل آن دوران، بحران امنیتی بود و من بعنوان مشاور دیپلماتیک نخست وزیر، اوضاع را به دقت رصد می کردم. همچنین، وظیفه من این بود تا نخست وزیر را در بسیاری از امور منطقه ای و بین المللی راهنمایی و یاری دهم. در این باره، می توانم به شما اطمینان بدهم که مبانی دیپلماسی سنگال تغییرات چندانی نداشته اند. ما هنوز هم از اصول صلح، عدالت، احترام متقابل و همکاری میان کشورها صیانت کرده و آنها را اشاعه می دهیم.

در حوزه منازعات بین المللی، سنگال یکی از پرنفوذترین کشورهای غرب آفریقا است. چه تمهیداتی برای حل منازعات بین المللی در آفریقا مدنظر قرار داده است؟

بله. همانطور که مستحضر هستید، سنگال عضو فعال در کمک به سازمان ملل برای رفع درگیری ها است. اگر 128 کشور عضو یاری دهنده به نیروهای سازمان ملل را درنظر بگیرید، سنگال هفتمین کشور در این لیست است که از طریق فراهم سازی همکاری نظامی به تسهیل درگیری ها در سرتاسر جهان کمک می کند. ما بسیار به حفظ صلح و حل اختلافات در قالب سازمان ملل متعهد هستیم. سنگال در سودان در آفریقای مرکزی، مالی و جمهوری دموکراتیک کنگو حضور دارد. ما همچنین در طرحهای بین المللی و منطقه ای برای حل منازعات فعال هستیم.

سنگال هم اکنون عضو غیردائم شورای امنیت سازمان ملل است. این جایگاه چگونه می تواند نقش سنگال در حل مناقشات بین المللی، خصوصا در آفریقا، دستخوش تغییر کند؟

این جایگاه بسیار ویژه است، چرا که اگر امروز سنگال توسط اعضای شورای امنیت پذیرفته شده است، معنایش این است که نقش موثری در جامعه بین الملل، در حوزه های دیپلماتیک، کمک به حفظ صلح و مشارکت فعال در نظام سازمان ملل ایفا می کند. پس باید گفت که عضویت در شورای امنیت مسولیت بزرگی است، زیرا شما می دانید که هدف اصلی این شورا حفظ صلح، ثبات و امنیت در سرتاسر جهان است و سنگال آمادگی پذیرش این مسولیت را دارد. باید بدانید که این نخستین بار نیست که ما این جایگاه را برعهده داریم. سنگال در سالهای 1968-1969و 1988-1989عضو این شورا بوده است. همانطور که پیشتر اشاره شد، سنگال از این جایگاه برای ارتقا و پشتیبانی از حل مسالمت آمیز منازعات در آفریقا بهره خواهد برد.

برخی بر این باورند که کشورهایی مانند سنگال رای مستقلی در شورای امنیت ندارند، بدین معنا که رای آنها تحت تاثیر کشورهای دیگر است. آیا این موضوع صحت دارد؟

به هیچ وجه. شما می دانید که سنگال نقش موثری دارد چرا که دارای آزادی تفکر و عمل است. ما کشوری هستیم که از زمان استقلالمان، همواره به بهبود مفاهیمی مانند گفتگو، آرامش و عدالت مشغول بوده ایم. ما کشوری هستیم که همواره در مناظرات با سازمان ملل برای بیان دیدگاهمان بر اساس باورهایمان فعال بوده ایم. به همین دلیل است که سنگال در بسیاری از برنامه های حفظ صلح و امنیت نقش داشته و من فکر نمی کنم که کشور دیگری بتواند جایگاه سنگال را تحت الشعاع قرار دهد؛ جایگاهی که براساس اصول مبنایی و دیپلماسی مستقل ما شکل گرفته است.

آیا می توانید نمونه هایی از همکاری های نظارتی سنگال در عرصه بین الملل نام ببرید؟

ما عضوی از نیروهای حافظ صلح و جزیی از سازوکار نظارت بر منازعات سازمان ملل در سرتاسر جهان مانند سازمان ایجاد ثبات در جمهوری دموکراتیک کنگو (MINUSCO)، سازمان ایجاد ثبات در ابعاد مختلف در مالی (MINUSMA) و دیگر عملیات های سازمان ملل در سودان، هاییتی و … هستیم. در حوزه مسئله فلسطین، ما ریاست کمیته ای را برعهده داریم که مسولیت حفاظت از حقوق مردم فلسطین را بر عهده دارد؛ کمیته ای که از حقوق مردم فلسطین دفاع می کند. ما بیش از 35 سال ریاست این کمیته را به عهده داریم و همواره مسئله فلسطین را در این کمیته و دیگر کمیته ها مطرح کرده ایم.

این کمیته تا کنون چه دستاوردهایی برای مردم فلسطین داشته است؟

نخست آنکه ما توانستیم مسئله فلسطین را در دستورکار سازمان ملل بگنجانیم. بارها و بارها، اسرائیلی ها و برخی دیگر از کشورها دست به اقداماتی زدند تا این کمیته را از منحل کنند و35 سال است که برای نگهداشتن این کمیته در حال مبارزه هستیم تا مسئله فلسطین را در دستور کار مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل قرار دهیم. در نظام سازمان ملل، هر ساله تعداد زیادی گزارش درباره اوضاع فلسطین به سازمان داده می شود تا جامعه بین الملل به خودش آمده و تلاش ها را برای حل مشکلات مردم این کشور بسیج سازد و از پایمال شدن حقوق آنها جلوگیری کند.

روابط سیاسی میان سنگال و اسرائیل چگونه اند؟

روابط دیپلماتیک ما با اسرائیل برقرار است. آنها سفارتشان را در سنگال دارند، ولی ما سفارتی در تل آویو دایر نکرده ایم. تفکر ما این است که این اتفاق می تواند به ما حق و امکان بیشتری برای بیان مستقیم احساساتمان به آنان و یادآوری مواضعمان درباره فلسطین و ضرورت دستیابی به راه حلی عادلانه و ماندگار برای حل منازعات بدهد.

آیا چنین اتفاقی معنایش آن نیست که اسرائیل می خواهد در درون سنگال نفوذ کند؟

همانطور که گفتم، سنگال و اسرائیل روابط دیپلماتیک خود را با یکدیگر دارند و بعضاً، همکاری های فنی بویژه در زمینه کشاورزی را دنبال کرده اند. اما این روابط و همکاری ها حمایت قاطعانه و مستمر ما از برادران فلسطینی مان برای دستیابی به حقوق مسلمشان در جهت ایجاد کشوری مستقل با مرزهای امن را متاثر نمی سازد.

با توجه به سمت قبلی شما در مدیریت دفتر وزیر امور خارجه (اتحادیه آفریقا و سنگالی های خارج از کشور) آیا جمعیت گسترده ایی از سنگالی های در خارج از کشور حضور دارند؟

مهاجرت میان سنگالی ها از ایام دیرین وجود داشته و این موضوع نه تنها به سمت اروپا بلکه شامل سایر مناطق آفریقا نیز شده است. اولین دلیل این است که این افراد دارای مهارت های فنی بودند و می دانستند این امتیاز تا چه میزان برای دیگر کشورهای آفریقایی نظیر گینه، مالی و ساحل عاج مفید است. در دوران استعمار، پدر من به مدت 40 سال در کنگو کار کرد. تخصص او حمل و نقل محموله های دریایی بود. در آن دوران، تعداد متخصصین این حوزه در کنگو بسیار اندک بود و پدر من در بخش های فنی فعالیت می کرد. این خود نشان می دهد سنت مهاجرت تا چه اندازه در سنگال ریشه داشته است.

بسیاری از مردم سنگال در بخش های فنی کشورهای مختلف در اروپا، ایالات متحده و کانادا مشغول به کار هستند. در واقع مهاجران سنگالی در خارج از کشور بسیار فعال هستند و به تولید ناخالص داخلی اقتصاد سنگال کمک چشمگیری می کنند.

چه تعداد سنگالی هم اکنون در فرانسه زندگی می کنند؟

جمعیت مهاجران در فرانسه تقریبا 300 هزار نفر است ولی مهاجران سنگالی در ایتالیا، اسپانیا و آلمان نیز سکونت دارند. حتی فعالیتشان در ایتالیا و اسپانیا بیشتر از فرانسه است. البته بیشتر این مهاجران دانشجو و بازرگان هستند.

با توجه به زبان مشترک میان سنگال و فرانسه، انتظار من این بود که جمعیت بیشتری از سنگالی ها در فرانسه زندگی کنند.

همینطور است و دلیل آن هم می تواند روابط فرهنگی و تاریخی مان باشد ولی این جمعیت بیشتر در ایتالیا و اسپانیا در زمینه تجارت یا صنعت فعال هستند. در فرانسه نیز مردم سنگال بیشتر در نهادهای علمی و دانشگاهها فعالیت می کنند.

روابط سیاسی میان سنگال و فرانسه در طی سالهای اخیر شاهد چه تغییراتی بوده است؟

همانطور که می دانید، روابط دیرینه ای میان سنگال و فرانسه وجود دارد که بیش از هرچیز، مرهون استعمار و آموزش است. اکثر مقامات ما در قرن گذشته در فرانسه تحصیل کرده اند. امروزه نیز، ما شاهد ظهور نسلی بسیار شاخص در میان مردم سنگال هستیم که از آمریکا و دیگر کشورها به اینجا می آیند. با این حال و به دلایل تاریخی، روابط سیاسی ما با فرانسه بسیار محکم است.

شکی نیست که روابط ما با فرانسه خوب است. اما سیاست فعلی ما گسترش دایره مشارکت است. در این زمینه، ما روابط قوی ای با چین، هند، ترکیه و برخی دیگر از کشورهای امریکایی و اروپایی داریم. در نتیجه، باید گفت که فرانسه تنها کشوری نیست که روابط نزدیکی با سنگال دارد.

در حال حاضر، ما مشغول تنوع بخشیدن به روابط مان با بسیاری از دیگر کشورها هستیم، اما روابط قوی ما با فرانسه مبنای تاریخی دارد.

با در نظر گرفتن مولفه های موثر در سیاست خارجی سنگال، کدام کشور اروپایی مهمترین شریک تجاری این کشور است؟

بطور حتم فرانسه است. اما دیگر کشورها مانند ایتالیا، اسپانیا، هلند، بریتانیا، آلمان و بلژیک نیز شرکای فعالی در همکاری های اقتصادی هستند. این کشورها جهت زیرساخت هایی مانند کلینیک و بیمارستان کمک بسیاری می کنند.

پس روابطتان با کشورهای استعمارگر خوب است.

ما این روابط را استعماری نمی دانیم50 سال پس از استقلال و آزادیمان، ما روابطمان را با همه کشورها برمبنای احترام متقابل و منافع مردم کشورمان بنا کرده ایم.

اصلاحات اقتصادی در حال حاضر در کدام حوزه ها اعمال شده اند؟ این اصلاحات چگونه رشد اقتصادی و تولید ناخالص ملی را متاثر ساخته است؟

در سنگال، ما رئیس جمهور جدیدی داریم، جناب آقای ماکی سال (که پس از انتخاب خود در سال 2012)، برنامه های مدونی را بنام “سنگال نوظهور” ارائه کرد. این برنامه ها طرحی نوین برای ارتقای تحولات اقتصادی و تامین اجتماعی در سنگال هستند.

برنامه سنگال نوظهور، تمرکز اصلی خود را بر کشاورزی و صنعت گذاشته است، چراکه ما به عنوان کشوری در حال پیشرفت، نیاز به پیشبرد این بخشها داریم؛ زیرساختها، انرژی، تولیدات مکانیزه کشاورزی و تجهیزات مدرن برای کشاورزان.

هدف این است که خدمات اقتصادی را بهبود بخشیم و در حال حاضر تلاش ما بر این است تا این امور با ایران نیز به شراکت بگذاریم. همچنین، ما خواهان پیشرفت صعنت خود هستیم، زیرا این بخش در کنار کشاورزی درصد کمی از تولید ناخالص داخلی ما را تشکیل می دهد البته دولت می خواهد بخشهایی مانند انرژی، سلامت و آموزش را برای حفظ روند صعودی رشد اقتصادی ارتقا دهد.

تولید ناخالص داخلی سنگال چقدر است؟

می توان گفت که در تولید ناخالص داخلی، سهم کشاورزی و صنعت بالای 17% است، در حالی که مشارکت سنگالی های خارج از کشور 40% می باشد.

مشارکت در کشاورزی و صنعت هنوز بسیار پایین است، ولی ما می خواهیم آن را افزایش دهیم. بیشترین سهم در تولید ناخالص داخلی ما به تجارت اختصاص دارد، زیرا این بخش غیررسمی بوده و بیش از 35% در این حوزه نقش دارد.

توریسم نیز بسیار پایین و در حد 2% و شیلات 1.5% است. هدف ما افزایش حداکثری این بخشها و سهم آنها در تولید ناخالص داخلی است.

پس می توانیم بگوییم سنگال کشوری توریستی نیست، درست است؟

ما کشوری گردشگرپذیر هستیم، ولی هنوز به کشورهایی مانند مراکش، تونس یا کنیا نرسیده ایم. می خواهیم گردشگری خود را بهبود ببخشیم. زیرا نقاط توریستی بسیاری از جمله مراکز فرهنگی و مذهبی نظیر توبا داریم که مانند مشهد، شهری مذهبی و شناخته شده است و سالانه 4 میلیون گردشگر از شهر مقدس توبا دیدن می کنند.

همچنین، شهر تاریخی جزیره گوری که خانه تاریخی برده داری در آن قرار دارد. از آنجا سیاهان آفریقا را به آمریکا می بردند. ناحیه ساحلی سنگال نیز بسیار دیدنی است و گردشگرانی را از اروپا و امریکا به کشورمان می آورد.

دلیل اعزام شما از امارات متحده عربی به ایران چه بود؟ اعزامی که سبب شد تا روابط ایران و سنگال بار دیگر به سطح سفیر بازگردد.

این بیانگر اهمیتی است که رئیس جمهور ما برای روابط میان ایران و سنگال قائل است. هنگامی که شما یک دیپلمات با تجربه را انتخاب می کنید (من یکی از با سابقه ترین دیپلمات های سنگال هستم)، معنایش آن است که به روابط ایران و سنگال اهمیت داده اید. این برای من به نوعی چالشی بود تا به اینجا بیایم و سفارت سنگال در تهران را بازگشایی کنم. من هر آنچه در توان دارم را صرف خواهم کرد تا سطح همکاری ها ارتقا یابد و به کمک بهبود روابط میان دو کشور بیاید.

پیش از آمدن به ایران، چه توصیه ای از مقامات و شخص رئیس دولت به شما شد؟

راهکارهای مقامات ما به هدف فعالسازی مجدد و حرکت رو به جلوی روابط میان دو کشور اجرایی می شود. ارتقا روابط میان ایران و سنگال در بخشهای سرمایه گذاری و همینطور شراکت بین دو کشور ازجمله اهداف فعالیت من محسوب می شود. زیرا همانطور که می دانید، دیپلماسی امروز یعنی اقتصاد.

از لحاظ اقتصادی، ظرفیتهای بسیاری میان سنگال و ایران وجود دارد، ولی باید ارتباطات بیشتری را میان دو کشور برقرار سازیم تا فعالان اقتصادی دو کشور بتوانند این فرصتها را رصد کنند.

جنابعالی چه تمهیداتی را برای بهبود روابط سیاسی میان ایران و سنگال اندیشیده اید؟

در زمینه روابط سیاسی، ما پیش از هرچیز نیازمند برقراری ارتباطات در بالاترین سطوح هستیم، مانند سطح وزیران.

وزیر امورخارجه سنگال در سال 2013 از ایران بازدید کرد و همتای ایرانی خود را به سنگال دعوت نمود. ما در حال آماده سازی شرایط برای انجام این دیدار هستیم.

دکتر ظریف دیدارهایی را از شرق آفریقا داشتند و به من این اطمینان را داده اند که قدم بعدی در سفرهای ایشان به غرب آفریقا و پاسخ به دعوت همتای سنگالی خواهد بود. بنابراین، ما خواهان روابط در بالاترین سطوح و تبادل دیدارها میان وزیران خود هستیم.

شهردار داکار همتایان خود از تهران و اصفهان را به سنگال دعوت نموده است همینطور وزیر ورزش سنگال نیز در حال برنامه ریزی برای سفر به ایران است و بزودی با وزیر ورزش ایران دیدار خواهد کرد.

با تشکر از زحمات سفیر اسبق ایران در سنگال، آقای علی بخشی، اتفاقات بسیاری میان دو کشور به سرانجام رسیده است. (شایان ذکر است که سفیر جدید ایران به زودی به داکار اعزام خواهد شد.)

طی چند سال گذشته اخیر، نام سنگال با خاطرات جالبی همراه می شود مانند برکناری وزیر سابق امور خارجه ایران هنگامی که برای یک ماموریت کاری به این کشور سفر کرده بود. این موضوع چه اثراتی از خود به جای گذاشت؟

در روابط میان دو کشور، همیشه اتفاق های ناگهانی وجود دارند. در آن زمان، اوضاع پیش آمده بسیار ناخوشایند بود. من این مسایل را به یاد دارم، زیرا رئیس جمهورمان رابطه نزدیکی با آقای احمدی نژاد داشت و بارها به آنجا آمده بود. در نتیجه، رئیس جمهور از این مسئله شگفت زده شد و از چنین کنش ناهنجاری در روابط دو کشور ناامید شد.

وی تصمیم گرفت تا روابط دیپلماتیک را به تعلیق دربیاورد اما این فقط یک بخش از تاریخ است و من خوشحالم که این موضوع بیش از آن ادامه نیافت، به هر حال این مسئله به سال 2010 بازمی گردد، حال آنکه اکنون در سال 2015 قرار داریم.

روابطمان را از سر گرفته ایم و اینها مربوط به گذشته است. در واقع ما می گوییم که روابط جدید بین دو کشور بنا بر اعتماد، احترام و انتفاع متقابل است.

باید یادآوری کنم که این همان چیزی است که از گذشته آموخته ایم و هدف من نگاه به گذشته نیست، بلکه می خواهم به آینده بنگرم تا هر آنچه که می توانیم در روابط دوجانبه انجام دهیم.

بگذارید از این مبحث بگذریم و به مناسبات فرهنگی میان دو کشور بپردازیم.

مبنای روابط میان سنگال و ایران از ماهیتی فرهنگی برخوردار است. شما می دانید که رئیس جمهور سنگور، نخستین رئیس جمهور سنگال بود. وی علاقه وافری به فرهنگ و تمدن ایرانی داشت.

شما می دانید که ایران مملو از شاعران بزرگ است و ایشان نیز، در آفریقا، شاعر و مدرس بود. در نتیجه، او راجع به ایران و فرهنگ این کشور بسیار می دانست.

سنگال نخستین سفارت مردم سیاهپوست آفریقا را در ایران دایر کرد. جناب آقای ماسامبا سار، نخستین سفیر سنگال در ایران بود. البته وی هنوز زنده و در سنگال حضور دارد و تسلط خوبی بر مسایل مربوط به ایران دارد.

مبادلات فرهنگی میان دو کشور بسیار قوی است و باید یادآوری کنم که بخش آموزش زبان فارسی سال 1975 در دانشگاه داکار ایجاد شد.

البته دانشجویان سنگالی زیادی در ایران حضور دارند که در حال تکمیل تحصیلات خود در مقطع دکترا در دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تهران و همینطور دانشگاه اصفهان هستند.

من یکی از دانشجویانی هستم که نخستین بار در دانشگاه داکار به یادگیری فارسی پرداختم. زیرا شاه ایران از سنگال دیدار کرد و تصمیم به گشایش دپارتمان زبان فارسی در سنگال در دپارتمان مطالعات شرق شناسی این مجموعه گرفت.

آقای عبدالله واده، رئیس جمهور پیشین سنگال نیز این دپارتمان را بر مبنای همکاری میان دانشگاه تهران و دانشگاه داکار بازگشایی کرد.

جالب است که بدانید بسیاری از دانشجویان سنگالی به ایران می آیند تا زبان فارسی را یاد بگیرند و می توان گفت که آموزش و فرهنگ دو مولفه قدرتمند در روابط ما هستند.

فرهنگ مقوله مهمی است و من می خواهم از این زیرساخت استفاده کنم تا دیگر مبادلات فرهنگی را میان ایران و سنگال برقرار سازم. فیلمسازی یکی دیگر از حوزه های همکاری است و ما باید تجاربی را در این زمینه با یکدیگر تبادل کنیم. ما فیلم های زیادی را در دست تولید داریم. پیشتر، یکی از نویسندگان بزرگ سنگالی را برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران آوردیم. پس باید دانست که آموزش و فرهنگ بسیار اهمیت دارند. فکر می کنم این دو زمینه نباید در ارتقای فعالیت های ما فراموش شوند.

با توجه به این موضوع که بیشنر جمعیت سنگال مسلمان هستند، مشتاقم بدانم کدام فرقه های اسلامی در این کشور فعال هستند.

ما عمدتاً سنی مذهب هستیم و 95% درصد جمعیت سنگال را مسلمانان تشکیل می دهند. ما در امور مذهبی بسیار به مراکش و موریتانی نزدیک هستیم. مذهب ما از آنجا سرچشمه می گیرد. البته شیوخ (مراجع مذهبی) و همینطور تعداد بسیاری از دانشگاهیان سنگالی درباره اسلام، اهل بیت و پیامبر آثاری نگاشته اند.

 ما روش و سلوک مخصوص به خودمان را برای اجرای احکام اسلام داریم. انشاءالله خداوند رهبران مذهبی ما را حفظ کند.

پس این ترجمان سنگالی از اسلام سنی است.

راه و روش نسخه سنگالی اسلام سنی بسیار خاص و مدون است. ما تاثیری از ایران، عربستان سعودی یا دیگر کشورهای سنی یا شیعه نگرفته ایم، زیرا رهبران مذهبی خود را داریم که قرآن و سنت را آموخته اند و همه چیز را راجع به اسلام می دانند و می توانند آن را با رسوم محلی ما سازگار کنند. پیروی ما از اسلام بر دو پایه تحمل و احترام متقابل است.

می خواهم بدانم که در اسلام سنی سنگالی، آیا منجی ای نظیر امام زمانِ شیعیان وجود دارد؟ آیا شما به مقوله منجی باور دارید؟ نقش متخصصین امور دینی چیست؟

شیوخ ما از جایگاه بسیار محترمی در سنگال برخوردارند. در قانون اساسی ما، بطور معمول دولت دخالتی در امور مذهبی ندارد، زیرا ما نظام سکولاری را اعمال کرده ایم اما به دلیل اوضاع فرهنگی، روابط میان دولت و رهبران مذهبی بسیار قوی است.

هیچ دولتی در کشور ما نمی تواند بدون حمایت مقامات مذهبی به قدرت برسد. این افراد از احترام بالایی در میان مردم برخوردار هستند. حتی مقامات دولتی در مراسم هایی مانند مولودی و ذکر مصیبت، شرکت می کنند و حمایت همه جانبه خود را ابراز می دارند.

البته دولت ها در دین دخالت نمی کنند، زیرا در سنگال، آزادی مذهب وجود دارد. جمعیتی 3 درصدی از مسیحیان نیز در کنار مسلمانان بدون هیچ درگیری و مشکلی زندگی می کنند و آنها هیچ مانعی در اجرای سلوک دین خودشان ندارند.

چرا جمعیت مسلمان سنگال بزرگتر از جمعیت مشابه در کشورهای همسایه است؟

زیرا ما رهبران مسلمان بسیاری داریم که زبان عربی را فراگرفته اند و در سطوح بالا در آموزه ها و علوم اسلامی تحصیل کرده اند. شما می دانید که ما نخستین کشور سیاهپوست آفریقا بعد از کشورهای عربی هستیم.

ما به مراکش، موریتانی و الجزایر نزدیک هستیم. البته بسیاری از آنان به آموزه های تیجانی و غدیری گرایش دارند که از تیجان الشریف و عبدالغدیر گیلانی سرمنشأ گرفته اند و این گرایش ها پیروان بسیاری دارند.

این افراد به موریتانی و مراکش می روند تا عربی یاد بگیرند. علاوه بر آن، بسیاری از مردم سنگال در سنین جوانی عربی و قرآن را می آموزند. همچنین شخصیت های مسلمان بسیاری علیه نظام استعماری به پا خواسته اند تا از اسلام و ارزشهای اسلامی دفاع کنند. به همین دلیل است که اسلام در سنگال حضور محسوسی دارد و دلیل آن مناسبات فرهنگی میان تیجانیه از الجزایر و مراکش و غدیریه از موریتانی می باشد.

اسلام ما بسیار مدون است و رنگ و لعاب محلی دارد که توسط رهبران صوفی ما ترویج می شود. این اسلام از جنس تحمل، همزیستی مسالمت آمیز و احترام به ارزش های راستین است.

همچنین، شما باید به دارالقرآن بروید، آن هم زمانی که 4 یا 5 ساله هستید. این یک “باید” است. در واقع پیش از آغاز مقطع ابتدایی، شما باید به مدرسه قرآن بروید و این خود در آموزش پارامترهای اساسی اسلام به بسیاری از مردم سنگال موثر بوده است.

در ادامه می خواهم به عمکرد سازمان همکاریهای اسلامی اشاره کنم که البته ایران و سنگال در این سازمان نیز عضو هستند. آیا این سازمان می تواند در حل منازعات میان کشورهای اسلامی نقش ایفا کند؟ فاجعه منا را در نظر بگیرید. آیا این سازمان می تواند امنیت زائران را تضمین کند؟ آیا می تواند از وقوع چنین اتفاقات ناگواری در سالهای پیش رو جلوگیری کند؟

اساساً، هدف این سازمان ارتقای اتحاد و یکپارچگی میان کشورهای مسلمان و تقویت همکاری های میان کشورهای عضو است، زیرا در بخش های اقتصادی و فرهنگی، جنبه های بسیاری وجود دارد که باید توسط کشورهای عضو سازمان همکاری های اسلامی پوشش داده شود و البته در کنار آن، حل اختلافات وجود قرار دارد.

در واقع وقتی میان کشورهای عضو منازعه ای رخ می دهد، سازمان همکاری های اسلامی باید از طریق مسالمت آمیز برای آن مشکل راه حل ارائه کند. این خط مشی ای است که باید دنبال شود.

کشورهای عضو باید به موضوع دین نیز بپردازند، زیرا تمامی آنها یک دین واحد دارند. در واقع این سازمان بر سطوح سیاسی و برای ایجاد اتحاد در جامعه بین الملل، تقویت همکاری میان این اعضا و پرداختن به مشکلات امت اسلامی متمرکز است.

هرآنچه گفته شد را می توان در چارچوب سازمان همکاریهای اسلامی حل و فصل کرد. آنچه در منا رخ داد اتفاق ناگواری بود. ما برای قربانیان آن اتفاق از درگاه حق تعالی، طلب مغفرت می کنیم ما نیز 63 سنگالی را از دست دادیم و همانطور که می دانید، 36 کشور در این مسئله درگیر بودند.

سازماندهی مراسم حج بسیار دشوار است و این مسئله هم اکنون در حال گسترش می باشد. بنابراین مسئولیت بزرگی برای ساماندهی آن برعهده مسولین امر قرار گرفته است.

 هر ساله جمعیت حجاج بزرگتر می شود، اما ما می توانیم برای مدیریت آن از تخصص ها در تمام کشورهای اسلامی کمک بگیریم. البته این موضوع به مقامات سعودی بستگی دارد که بخواهند با کشورهای امت اسلامی وارد همکاری شوند و اینکه چگونه در کنار هم بودن ما و سازمان همکاریهای اسلامی می تواند به حل این موضوع کمک کند.

ما می توانیم این کار را در سازمان انجام دهیم؛ می توانیم این کار را بطور دوجانبه میان کشورها و عربستان سعودی مدیریت کنیم. به هر حال باید از آنچه امسال رخ داده درس بگیریم و آن را فراموش نکنیم؛ باید دید که چگونه می توان مراسم حج را در سالهای آینده به شیوه ای بهتر و کارآمدتر برنامه ریزی کرد. این دیدگاه کشور من است. ما در سنگال تصمیم گرفته ایم تا پیش از اعزام زائران، فرآیند حج را بازبینی و بازنگری کنیم. زیرا در سنگال، پیش از سفر به مکه، مردم با مشکلاتی روبرو می شوند.

ما نیز از دولت عربستان سعودی انتظار همکاری با دیگر کشورها را داریم تا بتوانیم با یکدیگر کار کنیم و اوضاع را بهبود ببخشیم. نقطه نظر ما با ایران در زمینه همکاری با یکدیگر یکی است.

آیا مرگ هزاران مسلمان تصویر عموم مسلمانان و کشورهای اسلامی را تخریب نمی کند؟

حادثه منا، هرچند ناگوار، اما یک تصادف بود. وقتی تصادفی رخ می دهد، پیش از هرچیز، شما باید به دنبال علت و نحوه رخ دادن آن باشید و از نتیجه آن عبرت بگیرید. زیرا این شیرازه ی امت اسلام است. به هر حال ما باید از آنچه رخ داده درس بگیریم و دریابیم که چگونه می توان سازماندهی بهتری را در برنامه های بعدی اعمال کرد؛ زیرا در هیچ جای این کره خاکی چنین گردهمایی عظیمی رخ نمی دهد، حتی در واتیکان.

در طول حج، میلیون ها انسان از سرتاسر جهان به یک کشور می آیند و در یک مکان به اجرای یک راه و رسم می پردازند. این اتفاق تنها در مکه یا دیگر اماکن اسلامی که محل گردهمایی است بوقوع می پیوندد. شاید زمانی بگویید که در هند این اتفاق برای بودایی ها رخ می دهد. آنها هم دچار سانحه می شوند زیرا چنین جمعیتی را به سختی می توان ساماندهی کرد.

در بین سالهای 2003 تا 2010، شما سفیر سنگال در سازمان همکاری های اسلامی بودید. ماهیت اصلی این سازمان چیست؟ آیا با تعطیلی آن اتفاق خاصی روی می دهد؟

شما راجع به سازمان همکاری های اسلامی و نحوه انتفاع از آن سوال می پرسید. هنگامی که من در ژنو بودم، مردم بسیاری را می دیدم که می گفتند سازمان همکاری های اسلامی مزیت چندان یا هیچ مزیتی ندارد. می گفتند که فعال نیست. اما هنگامی که به دفترمان در این نهاد رفتم، به آنان گفتم که سازمان همکاری های اسلامی ابزار خوبی است و در آن، می توان دین را بهانه ای برای گردهم آوردن تمامی کشورهای مسلمان قرار داد.

ما جامعه بزرگی را در قالب یک امت تشکیل داده ایم. کشورهای فرانسوی زبان در نهاد خودشان با یکدیگر تعامل دارند و در نتیجه جامعه مخصوص به خود را شکل داده اند. کشورهای انگلیسی زبان مشترک المنافع نیز سازمان خود را دارند. همانگونه که در عربی می گوییم، اگر همه با هم باشیم، می توانیم قدرتمند ظاهر شویم.

آنچه ما در سازمان ملل در ژنو انجام دادیم، نشان از قدرت داشت. دلیلش چه بود؟ بگذارید مثالی از شورای حقوق بشر برایتان بزنم. بسیاری از کشورها و برخی دیگر از کشورهای مسلمان مانند ایران، سودان در امور مربوط به حقوق بشر و به دلایل سیاسی مورد انتقاد قرار گرفتند؛ در واقع نه تنها برای دفاع از حقوق بشر، بلکه برای آنکه این کشورها را طعمه انتقادات خودشان قرار دهد ولی ما با یکدیگر کار می کنیم و توانسته ایم اکثریتی را در شورای حقوق بشر ایجاد کنیم.

از میان 46 عضو، 21 کشور از سازمان همکاری های اسلامی هستند. هرگاه ما با هم همکاری و از یک کشور دفاع کرده ایم، توانسته ایم در برابر قطعنامه های سیاسی بایستیم.

ما همچنین در برابر اسلام هراسی در شورای حقوق بشر مقاومت کردیم. چرا؟ زیرا بسیاری از مهاجرین ما در اروپا با مشکلات معیشتی در منطقه رو به رو هستند. تبعیض های بسیاری وجود دارد و در نتیجه تلاش های سازمان همکاری های اسلامی در سازمان ملل، توانستیم قطعنامه های بسیاری را در مبارزه با این تبعیض ها علیه اسلام و مسلمانان، مبارزه با تروریسم و افراطی گری بدست آوریم.

مبارزه ما با این هدف است که بگوییم اسلام دین تروریستی نیست. حتی اگر تروریسم وجود دارد، به آن دلیل است که برخی بنام اسلام به اعمال تروریستی دست می زنند. این اتفاق میان یهودیان و مسیحیان هم وجود دارد و تنها مختص مسلمانان نیست. پس اسلام را نباید با تروریسم درآمیخت.

در واقع ما در قالب سازمان ملل و شورای حقوق بشر با این مسئله مبارزه می کنیم. زمانی هم به مخالفت با دولت سوئیس برخاستیم زیرا تصمیم داشت ساخت مساجد یا مناره ها را در این کشور ممنوع کند. سازمان همکاری های اسلامی فعالیتش هرازگاهی برابر با نه گفتنش به چنین مسایلی است. ما باید آزادی مذهب را در سوئیس ارتقا دهیم.

دیگر مسایلی نیز نظیر مهاجرت و پناهندگان در جهان اسلام در این سازمان بررسی می شود. ایران تعداد زیادی از پناهندگان را از افغانستان پناه داد؛ ترکیه نیز به همین منوال. ما توانستیم مسایل بسیاری در حوزه پناهندگان را در دیدارهای اعضای سازمان همکاریهای اسلامی بررسی و ساماندهی کنیم.

در بحث سلامت نیز با سازمان بهداشت جهانی همکاری کردیم تا دریابیم چگونه می توان برخی بیماری ها در کشورهای اسلامی درمان کرد. تنها این را به شما بگویم که در سازمان همکاری های اسلامی، ظرفیت های بسیاری نه تنها در سیاست، بلکه در اقتصاد، فرهنگ و آموزش وجود دارد.

مشکل کنونی که با آن دست به گریبان هستیم این است که میان اعضای سازمان اختلافاتی بروز پیدا می کند. فارغ از آن، سازمان همکاری های اسلامی ابزار کارآمدی است و اگر از آن به نحو احسن استفاده شود، می توان مسایل بسیاری را در کشورهای خودمان حل و فصل کنیم، زیرا این نهاد مجالی است برای اتحاد و همبستگی.

البته متاسفانه در برخی مواقع، مشکلاتی میان کشورهای عضو ایجاد می شود که نتیجه آن تضعیف بنیان سازمان است. ما باید نهایت تلاشمان را به کار ببندیم تا این نهاد تقویت شود تا از آن به عنوان ابزاری اثرگذار برای بهبود جایگاه امت اسلامی استفاده شود.

من به پاسخ شما درباره کارهای صلح طلبانه ای که قرار است انجام شود ایمان دارم. اما این یک دیدگاه آرمان گرایانه است و خروجی این سازمان هیچ شباهتی به آنچه شما گفتید ندارد.

در دنیای دیپلماسی، اتحاد میان کشورهای عضو سازمان همکاری های اسلامی از بسیاری اتهامات سیاسی و تعمدی، افتراهای سیاسی جلوگیری کرده و در نهایت با اسلام هراسی مقابله می کند. شاید برای شما ملموس نباشد، ولی می بینید که در نظام سازمان ملل، قطعنامه های بسیاری علیه اسلام هراسی و مبارزه با تبعیض علیه مسلمانان وجود دارد. در واقع این ما بودیم که توانستیم بعضی از مقررات سازمان ملل را سامان ببخشیم؛ البته نه همه ولی حداقل آنهایی که مخالف رفتارهای فوق هستند.

مسئله دیگر حوزه سلامت است. داشتم به شما می گفتم که در سازمان همکاری های اسلامی، به مبارزه با فلج اطفال در نیجریه پرداختیم. به 5 کشور که از این بحران متاثر شده بودند کمک کردیم که از آن میان 4 کشور مسلمان هستند.

در سازمان بهداشت جهانی، این افراد به سراغ من آمدند تا بپرسند چگونه سازمان همکاری های اسلامی توانست با این بیماری در نیجریه، مصر، افغانستان و پاکستان مبارزه کند.

در واقع من از یکی از رهبران مذهبی خواستم تا به نیجریه برود و با سران مذهبی آن کشور مذاکره کند و از این طریق، وی به انجام واکسیناسیون رضایت داد. این طرح 5-6 میلیون کودک را از فلج اطفال نجات داد این اقدامی قابل لمس بود. اما من با شما موافقم که سازمان همکاری های اسلامی می تواند عملکرد بهتری داشته باشد. با عضویت 56-57 کشور عضو سازمان ملل در کنار یکدیگر، سازمان همکاری های اسلامی می تواند بهتر کار کند. ولی برای دستیابی به این مهم، به اراده سیاسی، مشارکت سیاسی و تعهد بیشتر رهبرانمان نیاز داریم تا استفاده مطلوب را از این نهاد داشته باشیم.

مایلم بپرسم که اولویت های دولت سنگال درباره حضور استراتژیک در خاورمیانه چیست؟ سنگال در چه حوزه هایی تمایل دارد با ایران همکاری کند؟

فکر می کنم بهتر است بر روی اقتصاد و مشارکت متمرکز شویم، چرا که ظرفیت های بسیاری وجود دارد. از وقتی من به ایران آمده ام، از کارخانه ها، صنایع دارویی، کشاورزی و ماشین آلات بازدید کرده ام. در اینجا ظرفیت ها بی شمار وجود دارد. ما تمام آنها را از اروپا تهیه می کنیم و آنچه من می بینم، این است که می توانیم دارو و تجهیزات کشاورزی خوبی از ایران وارد کنیم. فرصتهایی وجود دارد که می توان در حوزه اقتصاد از آن استفاده کرد.

پیش از آنکه به منازعات بپردازم، می خواهم دقیق تر به مشارکت و سرمایه گذاری ها بپردازم. در ایران سرمایه بسیاری وجود دارد. تجار فراوانی فعال هستند. من یک گروه داروسازی را نیز دیده ام که حاضر به سرمایه گذاری در سنگال می باشد. هدف من این است که ببینم چگونه می توانیم در حوزه های سرمایه گذاری، مشارکت و فروش کالاهای سنگالی به ایران همکاری کنیم.

 ما فسفات و بسیاری از کالاهای کشاورزی که ایران نیاز دارد را در اختیار داریم و هدف مان ارتقا اقتصاد و کشاورزی است. در حال حاضر نیز پیشنهادی را در زمینه شیلات و پرورش ماهی دریافت کرده ایم.

من از یکی از حوضچه های پرورش ماهی در مازندران نیز بازدید کردم. همچنین، شرکتی در تهران قرار دارد که پیشنهاد همکاری داده و پیشنهاد دیگری را برای مشارکت میان یکی از شهرداری های سنگال و شرکتی در ایران داشته ایم.

صنایع شیلات ما در حال فرسایش است، زیرا کشتی های بزرگ چینی، کره ای و اروپایی تمام ماهی ها را صید کرده اند و دریای ما دیگر صید چندانی ندارد. اکنون، ما می خواهیم از طریق برنامه های پرورش ماهی، حوضچه هایی را برپا کنیم و ایران مهارت خوبی در این زمینه دارد.

به نظر می آید علاقه بسیاری به شمال ایران دارید.

همین طور است. چند باری به آنجا رفته ام، دو بار به مازندران، به شهرهای ساری و قائمشهر. آنجا را دوست دارم. برنامه ام این است که به گرگان نیز بروم. این شهرها مورد علاقه ام و بسیار زیبا هستند.

 دوست دارم به شیراز هم سفری داشته باشم البته در گذشته سفری به اصفهان داشته ام. می خواهم به شیراز بروم و دیگر مناطق ایران را از نزدیک ببینم. پتانسیل بسیاری برای همکاری وجود دارد، ولی ارتباط چندانی میان بازرگانان دو کشور وجود ندارد.

بعضی مواقع، ما با مشکل برقراری ارتباط مواجهیم البته ارتباطات هوایی و زمینی وجود دارند، مشکل زبان هم معضل دیگری است. من تاجران بسیاری را می بینم که به فرانسوی یا انگلیسی صحبت نمی کنند. ما سعی کرده ایم این ارتباط را میانشان ایجاد کنیم، چرا که محصولات بسیاری برای عرضه دارند.

ترکیه و چین روند موفقی را در همکاری با سنگال داشته اند، پس چرا ایران نتواند؟ من به آنان می گویم که نگران نباشند. سنگال کشور امن، آرام و با ثباتی است. ما اقتصاد و تجهیزات خوبی داریم. پذیرش مردم بسیار بالا است و سلامت در کشور برقرار است. همه چیز برای پذیرش ایرانی ها از طرف سنگال محیا می باشد.

برخی شرکت های ایرانی در حال عرضه کالای خانگی خود از ایران هستند. شرکتهای خودروساز ایرانی را نیز در سنگال داریم. یک شرکت تولید شیرینی هم آنجا فعالیت می کند که بیسکوئیت تولید می کند.

مردم ما از میان کالاهای ایرانی شیرینی جات و فرش را بسیار دوست دارند. نمایشگاه بین المللی سالانه ای در سنگال دایر می شود که ایران هرسال در آن شرکت می کند، نمایشگاه بین المللی داکار.

باید تاجران را تشویق کنیم، زیرا آنها هراس دارند؛ زیرا فکر می کنند سنگال تنها بازاری برای فعالیت فرانسه است. اینها را فراموش کنید. سنگال پذیرنده همه است، ترک ها، ایرانیان، هندی ها، چینی ها….همه و همه.

در سفرتان به قائمشهر، شما به دنبال همکاری پزشکی بودید و از یک مرکز جراحی قلب نیز بازدید کردید. چه تمهیداتی برای همکاری در حوزه سلامت اندیشیده اید؟

قبل از هرچیز، باید به فکر تشکیل واحدی برای تولید تجهیزات پزشکی و کالای دارویی باشیم. زیرا، همانطور که به شما گفتم، تمام نیازهای دارویی ما از اروپا تامین می شود و قشر کم درآمد سنگال نمی توانند به آن دسترسی داشته باشد. در واقع به دلیل واردات از سوئیس، فرانسه و…، این کالاها بسیار گران هستند.

اکنون، از آنجا که از کیفیت کالاها آگاه هستم، می دانم که کالاهای مطلوب دارویی را می توانیم از ایران تهیه کنیم. برای مثال، وقتی به ایران آمدم، از مشکلی پوستی رنج می بردم. به دکتر مراجعه کردم و ظرف یک هفته و به لطف کیفیت بالای داروهای ایرانی، مشکلم رفع شد.

قیمت این داروها بسیار ارزان است. هنگامی که به داروخانه می روم و قصد خرید دارو دارم، برایم جالب است که در قیاس با قیمت کالای مشابه در کشور خودم، هزینه چندانی برایم ندارد. ما این شرکت ها را در کشورمان می خواهیم.

این فرصتها شغل ایجاد می کنند و دارو را برای عموم مردم قابل دسترس می سازد، نه تنها در سنگال، بلکه در کشورهای همسایه نظیر مالی، بورکینافاسو و موریتانی.

تمام این کشورها عادت داشتند به سنگال بیایند تا نیازمندی های حوزه سلامت خود را تامین کنند. همچنین، ما به دنبال ساخت بیمارستان یا کلینیک توسط ایران هستیم.

راجع به کلینیک ایرانی در دوبی شنیده ام. شهرت بسیاری یافته است. ما در تلاشیم تا یک کلینیک ایرانی در داکار نیز داشته باشیم، بویژه در مکانی که بتوان گردشگر سلامت داشته باشیم. این اتفاق برای شرکت های ایرانی نیز سودآور است. البته پیشنهادهایی را در زمینه کالای و تجهیزات پزشکی و … دریافت کرده ام.

روند مبارزه با ترورسیم و افراطی گری را چگونه تحلیل می کنید؟

متاسفانه، ما امروزه منازعات بسیاری را در مناطق خاورمیانه و غرب آفریقا مشاهده می کنیم. مشکل اصلی آن است که باید دست در دست یکدیگر به حل این مشکل بپردازیم و با ترورسیم و افراطی گری مبارزه کنیم.

این وضعیت دردسرهای بسیاری را برای ما ایجاد کرده است. می بینید که بوکوحرام، نیجریه، کامرون، نیجر، مالی و تمام این منطقه به چه وضعیتی دچار شده اند.

شما نیز با مشکل دولت اسلامی در این ناحیه مواجه هستید. آنها اسلام را برای رفتاری نابهنجار خرج می کنند. ما باید در کنار یکدیگر، در صدر دیگر مسایل، به مبارزه با ترورسیم و افراطی گری بپردازیم. این نقطه ای برای همکاری ایران و سنگال است، زیرا ما نقطه نظرات مشترکی داریم و معتقدیم این امر تهدیدی بزرگ محسوب می شود که باید به سرعت آن را حل و فصل کرد.

شما شاهد حضور فعال ایران در مبارزه با تروریسم در سوریه هستید. همچنین می بینید که سنگال نقش تاثیرگذاری در غرب آفریقا دارد که به ایجاد و حفظ آرامش و تمامیت ارضی منطقه کمک می کند. این همان بخشی است که ما مایلیم در آن به تبادل دیدگاه و انجام همکاری برسیم. انشاءا… آن را به سرانجام خواهیم رساند.

گفتگو از: محمدرضا نظری

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin